12 Mayıs’ta Çin’in Sezuan eyaletindeki depremi hepimiz üzüntü ile duyduk. Bu depremde ölenlerin 40 e çıktığı, bu sayının kaybolan 30 bin kişi ile ölü sayısının 50  bini geçeceği sanılıyor. Depremden günlerce sonra bile topraktan binlerce ceset çıkarılıyor. İnsanoğlu şimdilik depremler karşısında çaresiz kamakta. Çünkü henüz depremi önceden haber verecek bilimsel yönden kanıtlanmış bir sistem yok.

Deprem öncesi hayvanların garip davranışları konusunda hiç gözlemleriniz oldu mu?

Depremden önce köpeklerin garip bir şekilde uluduklarını duymuştum. Ancak son Çin Depreminden birkaç gün önce, binlerce kurbağanın bulundukları yeri terk edip gitmeleri, bir deprem habercisi olduğu insanların aklına gelmemiş. 

Çin'de on binlerce insanın ölümüyle sonuçlanan 7,8’lik depremden günler önce, depremin merkez üssüne komşu Mianyang kentinde binlerce kurbağanın şehri terk ettiğinin ortaya çıkması, felaketin bir habercisi olarak yorumlanıyor. Depremden sonra, kent halkı ikinci bir kurbağa göçüne tanık oldu. Kurbağa göçünü gören bütün halk sağlam kalan evleri yine deprem korkusu ile terk etti, sokaklarda, çadırlarda, arabalarda yattılar.

Öte yandan doğal hayat uzmanları, bu kurbağa göçlerinin nedeni, kurbağaların çiftleşme mevsiminde bu tür toplu hareketler olacağını bildirdiler.

PEKİN - Çin'in Sişuan eyaletini hafta başında vuran 7,8’lik depremin yaraları sarılmaya çalışırken, Çin'li blog'cular, felaketten haftalar öncesinde başlayan bazı garip olayların, depremin işaretçisi olduğunu, ancak yetkililerin bu işaretleri görmezden geldiğini internette tartışmaya başladı. Bu duruma göre, kurbağaların deprem karşısındaki önsezileri çok daha fazla olduğu görülmekte.

Sişuan'da yayınlanan West China Metropolis Daily gazetesi, 10 Mayıs'ta, depremin merkez üssüne komşu şehirlerden Mianyang'da binlerce kara kurbağasının kenti terkettiğinin görüntülendiğini belirtti

Mianzhu kentinde de depremden birkaç hafta öncesinde milyonlarca kelebeğin ani şekilde kenti terkettiği öne sürüldü.

Çetin Altan bu konuda yazdığı yazıda, “depreme karşı, insanlar İstanbul’un Kurbağalıderedeki kurbağaları mı izlese” diye sormakta. Eğer bu olay bilimsel yönden de doğru ise, kurbağalar deprem konusunda canlı bir sismograf görevi yapabilir.

Şandong kentinde yaşayan bir blog'cu, depremden yaklaşık 1 ay önce kentteki deprem araştırma merkezine gittiğini ve burada tutulan hayvanların garip davranışlar sergilemeye başladığını yazdı.

BOŞALAN GÖLET

Chutian Metropolis gazetesi ise, 26 Nisan'da Hubei bölgesindeki Enşi kasabası yakınlarında bulunan göletteki 80 bin ton suyun, bir gecede dibinde ortaya çıkan bir çatlaktan boşaldığını kaydetti.

Çin'deki depremi kurbağalar önceden fark etmişNBazı kentleri yok eden depremi kurbağalar önceden farketmiş.

Çin'in Sişuan eyaletini haftabaşında vuran 7,8’lik depremin yaraları sarılmaya çalışırken, Çin'li blog'cular, felaketten haftalar öncesinde başlayan bazı garip olayların, depremin işaretçisi olduğunu, ancak yetkililerin bu işaretleri görmezden geldiğini internette tartışmaya başladı.

Gazeteport internet sitesinin derlediği habere göre, Şandong kentinde yaşayan bir blog'cu, depremden yaklaşık 1 ay önce kentteki deprem araştırma merkezine gittiğini ve burada tutulan hayvanların garip davranışlar sergilemeye başladığını yazdı.

PANDALAR DEPREMİ HİSSETTİ:

 Resmi büyütmek için tıklayın Çin’in Güneybatısında 50 Bine Yakın Can Alan 7,9’luk Depremi, Pandaların Önceden Hissettiği Bildirildi.

Çin’in güneybatısında 50 bine yakın can alan 7,9’luk depremi, pandaların önceden hissettiği bildirildi. Bir panda yetiştirme parkında bulunan turistler, "Depremden hemen önce pandalar huzursuzdandı, bir aşağı bir yukarı yürümeye başladılar. Kuşlar da ortadan kaybolmuştu. Çıt çıkmıyordu" dediler.

ÇİN’in güneybatısındaki Siçuan eyaletini geçen hafta vuran 7,9 büyüklüğündeki depremi önceden hisseden hayvanlar arasında pandaların da olduğu ortaya çıktı. Çin’in en ünlü panda yaşam alanı olan Çengdu şehri yakınlarındaki Volong Doğa Rezervi’ne giden ve deprem sırasında parkta mahsur kalan 12 kişilik Amerikalı turist kafilesi, yaşananları ülkenin resmi ajansı Xinhua’nın muhabiri olan Çen Kay’a anlattı.

60 yaşındaki turist Pamela Capito, "Öğleden sonra saat 14.00’te parka geldik. Bir süre sonra pandalar aniden bir aşağı bir yukarı dolaşmaya başladılar. Kuşlar da bir anda ortadan kayboldu. Çıt çıkmıyordu. Az sonra saat 14.00’ü 28 geçe deprem oldu" dedi.

Aynı gruptan bir başka Amerikalı Teri Kopp, "Asıl korkunç olan, çevremizdeki dağların patlamaya başlaması ve otomobil büyüklüğündeki kayaların üzerimize yuvarlanmaya başlamasıydı" diye konuştu. Parkı, yakınlardaki Volong köyüne bağlayan köprüye ulaşımlarının heyelan nedeniyle kesildiğini gören grup, görevlilerin çabalarıyla geçici bir köprü kurarak mahsur kaldıkları bölgeden kurtuldu. Parktaki 13 pandanın da kurtarıldığı bildirildi.

Son 30 yılda ülkede meydana gelen en büyük depremde ölen panda olup olmadığı henüz bilinmiyor. Nesli tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olan bin 600 panda, çoğu deprem bölgesinde olan 44 doğal rezervde yaşıyor. Yetkililer, pandaların akıbetini öğrenmek için parklara yerleştirilmiş kameralardan elde edilen görüntüleri incelemeye başladı.

DEPREM ÖNCEDEN ANLAŞILABİLİR Mİ?

Depremi hayvanların önceden hissettiğine dair hayvan sahiplerince gözlenen birçok olay var. Bilimsel gözlemlerin sayısı ise çok az. Genel olarak varılan kanıya göre depremi hisseden hayvanlar değişik tepkiler veriyorlar. Örneğin fareler yuvalarını terk ediyor, ördekler sudan, ayılar ve kurtlar inlerinden çıkıyorlar, serbest dolaşan köpekler ise genellikle ortadan kayboluyorlar. Ev köpekleri huzursuzlaşıyor, kafesteki kuşlar çırpmıyorlar. Bir önceki depremde müthiş tepki veren bir köpek ikinci depremde gayet sakin olabiliyor. Köpekler üzerinde yapılan bir araştırmada aynı köpeğin, on depremden yedisine tepki verdiği, üçüne ise hiç vermediği gözlenmiş. Ancak bu tepkilerin, depremin şiddetiyle bağlantısına dair bir veri olmadığı gibi, depremden ne kadar önce şekillendiğine dair de veri yok.

Buna rağmen insanlarımız Özellikle basında çıkan resimlerden tanıma fırsatı bulduğu Golden Retriever, Coocker Spaniel, Labrador, Doberman Pincher ve German Shepherd gibi kurtarmada en sık kullanılan köpekleri satın alıyorlar. Sanki bu köpekler doğuştan, hiçbir eğitim almadan depremden insan kurtarmaya hazırmış veya hemen insanlara depremi haber verecekmiş gibi.

Köpeğin psikolojisini anlamaktan çok uzak olan bu insanlar deprem korkusu içinde yaşarken köpek her uluduğunda veya huzursuzlaştığında kendilerini dışarı mı atacaklar?

Birincisi, depremi haber verecek köpeğin duyu organları ve algıları çok iyi gelişmiş olmalı, ikincisi ise hayvanın tepkileri, sahibi tarafından çok iyi şekilde analiz edilmelidir. Kısacası hem köpek, hem de sahibi bu konuda yetenekli ve eğitimli olmalıdır.

NASIL HİSSEDİYORLAR?

Bu konuda da bilimsel veriler yok denecek kadar az ama mantıki deliller yeterince fazladır. Hayvanların gelişmiş duyu organları ve algılama yetenekleri sanırım en önemli delillerdendir. Ben yazımda bu yeteneklere değineceğim; hayvanların depremi hissedip hissedemeyeceğine artık siz karar verin.

Yaban ortamında yaşayan bir canlı, hayatta kalabilmek için acımasız çevre şartlarına ve doğa olaylarına karşı birtakım savunma mekanizmalarına sahip olmalıdır. İlkel insan dahi, tehlike dolu çevresiyle mücadele edebilmek için çok daha gelişmiş tepkilere sahip olmak zorundaydı. Belki de bunların içersinde depremi hissetmek de vardı. Ancak yaşamın kolaylaşması, tabiattan gelen tehlikelerin azalması nedeniyle, insanlardaki bu tür mekanizmalar önemini kaybetti ve çoğu kayboldu.

Bu durumu, her konuda insana benzetmeye çalıştığımız evcil hayvanlarımızda da gözleyebiliriz. Evcil köpeği, atası olan vahşi kurt ile mukayese ettiğimizde, yaban ortamı için önemli oîan birçok yeteneğin köpekte kaybolduğuna değinmiştim. Buna rağmen, insanoğlunun henüz çözemediği duyusal ve algısal yetenekleri sayesinde depremin köpek tarafından algılanması pek zor olmasa gerek.

Çok uzak mesafelerden dahi koku alabilme yeteneğinde olan köpeğin, deprem sırasında veya deprem olmadan evvel toprak altında oluşan birtakım hareketler sırasında ortaya çıkan gaz veya benzeri kokuları duyması zor görünmüyor. Atalarından gelen deneyimler sayesinde, köpek böyle bir koku duyduğunda arkasından tehlike geldiğine iyice şartlanmış olabilir.

Köpeklerin 20.000–80.000 titreşim/saniye olan sesleri rahatça duyabildiğini biliyoruz; o halde, yeraltındaki titreşimler henüz insanları sarsacak boyutlara ulaşmadan, köpekler tarafından duyuluyorsa, pek şaşmamak gerekir. Özellikle esas sarsıcı dalgalar oluşmadan önce yayıldığı bilinen P dalgalarım insanların hissetmesi mümkün değil ama köpeklerin hissetmesi son derece normal değil mi?

İnsanoğlunun bir türlü çözemediği bir konu da köpeklerin algısal yetenekleridir. Bu yetenekleri, rakamsal olarak belirtmek mümkün olmasa da telepati benzeri algılama yeteneklerinin müthiş olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Bunun için biraz gözlemci olmak yetecektir.

Birçok hayvan sahibi değişik türden bu yeteneklere şahit olmuştur. Örneğin bazı bayan hayvan sahipleri, kocalarının eve geleceğini köpekleri sayesinde yarım saat Önceden haber alabildiklerini ifade etmiştir. Bu durumda köpek heyecanlanmakta ve pencereye çıkıp, evin beyinin yolunu gözlemektedir. Kocası eve değişik saatlerde geldiği halde, köpeğin bunu önceden nasıl anladığını açıklamak kolay değildir ama bu durum, köpeğin algısal yeteneğinin ne kadar güçlü olduğunu göstermeye yeterlidir. Bu yarım saatlik araba mesafesi en azından 20–30 km demektir. Köpeğin, bu araç kalabalığında, araç içersinde oturan bir insanı, beş duyudan ziyade hisleriyle algılaması daha kuvvetle muhtemel görünüyor.

ITÜ Maden Fakültesi Jeofizik Mühendisliği Öğretim Üyesi Ve Jeofizik Mühendisleri Odası Başkanı Prof. Dr. Ahmet Ercan, Bu Konuda Çalışmaları Olan Bir Bilim Adamı. Kendisinin Temmuz 2000'de Yaptığı Açıklama Söyle:

Böcek ve hayvan davranışları (1 saat - 3 gün öncesi)                                  

At, eşek, inek: iplerini koparırlar. Ahir kapılarından dışarı çıkmak isterler. Tepelere doğru koşarlar.

Tavsan ve fare: Binaların üst katlarına kaçışırlar. Direklere tırmanırlar. Yere inmek istemezler.

Domuzlar: Hızla yukarıya doğru koşarlar. Toprağı delicesine eselerler.

Kediler: Kutu ya da çöp bidonu içine atlarlar. Top gibi sıkışıp, şiddetle titrerler.

Köpekler: Korku dolu hiç durmadan havlarlar.

Balıklar: Göl ya da deniz tabanının ısınması sonucu yüzeye yakin yüzerler. Yılan balıkları ortadan kaybolur.

Ölü balık: Balıklar nedensiz bir şekilde ölür ve karaya vururlar.

Ördek, kaz, kuğu: Göle girmek istemezler. Göldekiler ölebilir.

İpek Böcekleri: Arka arkaya dizilirler.

Yengeç: Plajda yengeçler dolaşır.

Martılar: Gruplar halinde karaya doğru uçarlar. Karada gürültülü bir şekilde bağırarak çembersel olarak uçarlar.

Büyükbaş hayvanlar: 3–4 gün önce elektromagnetik ısınlardan etkilenmeye başlarlar.

Karıncalar: Deprem öncesi hayvan davranışlarında belki de en önemlisi "Karıncalardır". Eğer eviniz 3. katin üstünde ise ve dairenizde karınca sayısında büyük bir artış oluşmuşsa, onların davranışlarını izlemek akıllıca olabilir;

a) Yuvalarını terk ederler,

b) Yürüyüşlerinde değişiklik olur (ateş üstünde gibi yürürler)

c)Zincir oluştururlar

d)Küme küme toplanırlar

e)Kümelerde kendiliğinden ölüm sayısının artması magnitude'un büyüyeceği anlamına gelir. (M6.5–7.0 gibi depremlerin hemen öncesinde bütün

Kaynak: 1http://www.haberler.com/pandalar-depremi-hissetti-haberi/

2-Gazeteport          3http://www.renkhaber.com/haberler/Dunya.14/Cin_deki_Depremi_Kurbagalar_Farketmis/6479.html

4-http://www.numberonestars.com/alternatifsite/deprem/doga.htm

5-Milliyet 21.5.2008 sf: 3

Cevat Kulaksız
ckulaksizster@gmail.com