Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu (YDK), Türkiye'de 2006 yılında elektrik kayıp ve kaçak tutarının 2,1 milyar YTL olduğunu belirledi. Bunun 1 milyar 70 milyon YTL'sinin kaçak elektrik kullanımından kaynaklandığı hesaplandı.

Elektrikte kayıp ve kaçak nedeniyle yurttaşlar elektrik faturalarını yüzde 14,47 zamlı ödediler. Başbakanlık YDK'nın TBMM'ye sunulan Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi (TEDAŞ) 2006 Yılı Raporu'na göre, ülkede kullanılan elektriğin yüzde 15,1'i kayıp ve kaçaklara gitti.

-KAYIP VE KAÇAĞA 1,5 MİLYAR DOLAR GİTTİ-

TEDAŞ genelinde kayıp-kaçaklara giden toplam 19 bin 61,4 GWh'lik enerji miktarının ekonomik karşılığı, 2006 yılı ortalama enerji alış fiyatıyla (11,233 YKr/kWh) 2,1 milyar YTL oldu. Raporda, 2006 yılı ortalama dolar kuru 1,4406 YTL olarak alındığında, kayıp-kaçak tutarının yaklaşık 1,5 milyar dolara ulaştığı kaydedildi. Söz konusu kayıp-kaçak miktarının bir kısmının teknik kayıplarla ilgili olmakla birlikte yaklaşık yarısının kaçak kullanılan enerjiye karşılık geldiğinin altı çizildi. Rapora göre, kaçak kullanılan elektrik miktarı 9 bin 530,7 GWh olarak belirlendi. Kaçak elektriğin tutarı 1 milyar 70 milyon YTL olarak hesaplandı.

-MALİYETİN YÜZDE 14,47'Sİ-

Raporda, elektrikte maliyet unsurlarına da yer verildi. Buna göre, 2006 yılı için, kWh başına 13,129 YKr olan elektrik maliyetinin içinde 1,900 YKr kayıp ve kaçaktan kaynaklandı. Böylece kayıp-kaçak maliyeti, toplam elektrik maliyetinin yüzde 14,47'sini oluşturdu. Kayıp-kaçak, enerji satın almadan sonraki en yüksek maliyet kalemini oluşturdu. Bazı bağlı şirketlerde yoğunlaştığı gözlenen kaçak kullanımların, enerji satış maliyetini dolayısıyla da satış fiyatlarını artırdığı kaydedilen raporda, "İyi niyetli olan ve borcunu zamanında ödeyen diğer aboneleri olumsuz yönde etkilemektedir" denildi.

-VAN ORAN, URFA MİKTAR ŞAMPİYONU-

Kayıp-kaçak oranının en yüksek olduğu il yüzde 71 ile Van olarak belirlendi. Ortalama elektrik alım fiyatı ile Van'da 2006 yılında elektrikte kayıp ve kaçağın maliyeti 90,4 milyon YTL oldu. Van'ın yüzde 65,6 ile Hakkari, yüzde 63,8 ile Mardin, yüzde 60,9 ile Şırnak, yüzde 58,7 ile Şanlıurfa izledi. Şanlıurfa oran olarak beşinci sırada yer almasına karşın, miktar bazında ilk sırada bulundu. 2 milyon 369 bin MWh'lik kayıp-kaçak olan Şanlıurfa'da, bunun parasal karşılığı 266 milyon YTL oldu. Miktar bazında en fazla kayıp kaçak olan Şanlıurfa'yı 2,2 milyon MWh ile Boğaziçi(İstanbul batı), 1,6 milyon MWh ile Diyarbakır, 1,4 milyon MWh ile Mardin izledi. Kayıp ve kaçak oranının en düşük olduğu iller ise yüzde 4,2 ile Denizli, yüzde 4,7 ile Kütahya ve Karabük, yüzde 5,1 ile Sivas, yüzde 6 ile Kırıkkale ve Uşak oldu. Miktar bazında en düşük kayıp-kaçak ise sırasıyla Bayburt, Tunceli, Gümüşhane, Kilis ve Erzincan'da görüldü.

-KAÇAĞI KARŞILAMAK İÇİN 1400 MW GEREKİYOR-

Raporda, "Bir termik santralin ortalama yıllık çalışma saati 6 bin 500-7 bin alındığında, söz konusu kaçak kullanımlara giden enerjiyi üretmek için yaklaşık 1400 MW'lık kurulu güce ihtiyaç duyulmaktadır" denildi. 2006 yılı değerleriyle kayıp-kaçak oranının 1 puan düşürülmesinin yaklaşık 1,26 GWh'e ve ortalama enerji alış maliyeti dikkate alındığında 142 milyon YTL'ye karşılık geldiği belirtilen raporda, "Dolayısıyla, teknik kayıplara giden enerji miktarının düşürülmesi ve kaçak kullanımların önlenmesi için her türlü gayretin gösterilmesi gerekmektedir" değerlendirmesinde bulunuldu. Raporda, mevcut kayıp-kaçak oranlarının yüksek çıkmasında, teknik kayıplar yanında sayaçların zamanında okunmamasından dolayı enerji tükettikleri halde bir kısım aboneye enerji tahakkuku yapılamaması, kaçak kullanımların yaygınlaşması ve işletme hataları gibi hususların yanında, şu unsurların da önemli rol oynadığı anlatıldı: "-Özelleştirme çalışmalarının uzun süredir sonuçlandırılamaması. -Tasarruf tedbirleri veya nasıl olsa özelleşecek düşüncesi ile yatırımların gerçekleştirilememesi, mevcut sistemin bakım ve kontrollerinin sağlıklı yapılamaması, dolayısıyla ekonomik ömürlerinin kısalması. -Hızlı ve çarpık kentleşme ile göç veren bölgelerde çok az aboneye sahip yerleşim yerlerine hizmet götürülmeye devam edilmesi.

-ALIM GÜCÜNÜN OLMAMASI DA ETKİLİ-

-Ekonomik sorunlar nedeniyle bazı abonelerin alım gücünün bulunmaması. -Personel yetersizliği nedeniyle birçok asli görevin hizmet alımı yoluyla yüklenici firmalara yaptırılması. -Yüklenici firmaların, fiyat rekabetinin de etkisiyle niteliksiz ve geçici personel çalıştırmaları ve yeteri kadar kontrol edilememesi, dolayısıyla abone bilgi akışının zayıflaması, abone bilgilerinin güncelliğini yitirmesi. -Belirlenecek kıstaslar dahilinde coğrafi bilgi sistemi, scada ve enerji analizörleri gibi teknolojik yatırımların gerçekleştirilememesi."

             ELEKTRİKTE KAYIP-KAÇAK (2006)
                     Oran(%)    Miktar(MWh)    Maliyet(YTL)  

Diyarbakır             55.5          1.670.632        187.662.09
Mardin                  63.8           1.454.952        163.434.758
Siirt                       32.0              131.794          14.804.420
Şanlıurfa               58.7            2.369.304        266.143.918
Batman                 55.4               507.490          57.006.352
Şırnak                   60.9               378.887          42.560.377
DİCLE TOP.        57.8            6.513.056        731.611.580

Bitlis                     46.3               124.824          14.021.480
Hakkari                 65.6               223.992          25.161.021
Muş                       52.3              180.160           20.237.373
Van                        71.0              804.930           90.417.787
VANGÖLÜ TOP. 63.8            1.333.906        149.837.661

Ağrı                       52.4               258.478          29.034.834
Erzincan                  8.5                 16.716            1.877.708
Erzurum                21.8                160.853         18.068.617
Kars                      27.4                  81.983           9.209.150
Bayburt                 11.3                    6.858              770.359
Ardahan                19.4                  14.270           1.602.949
Iğdır                      35.5                  48.048           5.397.232
ARA TOP.            29.4                587.206         65.960.850

Artvin                    12.5                  28.716           3.225.668
Giresun                  11.0                  48.199           5.414.194
Gümüşhane           14.8                  13.512           1.517.803
Rize                         9.9                  50.243           5.643.796
Trabzon                 13.9                121.507         13.648.881
ÇORUH TOP.       12.3                262.177         29.450.342

Bingöl                    35.4                  54.747           6.149.731
Elazığ                       8.4                  68.684           7.715.274
Malatya                  10.7                119.692         13.445.002
Tunceli                   12.9                    9.790           1.099.711
FIRAT TOP.          11.7                252.913         28.409.717

Sivas                        5.1                   44.834           5.036.203
Tokat                      12.2                   61.070          6.859.993
Yozgat                    10.8                   58.902          6.616.462
ÇAMLIBEL TOP.   8.5                 164.806        18.512.658

Adana                       9.5                  314.101       35.282.965
Gaziantep               10.3                  394.127       44.272.286
Hatay                        9.7                  274.804       30.868.733
İçel                          15.1                 385.184       43.267.719
Kilis                        14.1                   13.797         1.549.817
Osmaniye                 7.7                    27.351        3.072.338
TOROSLAR TOP. 10.9              1.409.364     158.313.858

Kırşehir                     9.5                   26.313         2.955.739
Nevşehir                    8.3                   44.974         5.051.929
Niğde                        9.1                   68.451         7.689.101
Aksaray                     7.5                   30.470        3.422.695
Karaman                    6.9                   27.037        3.037.066
Konya                        7.4                 212.919      23.917.191
MERAM TOP.          7.8                  410.164     46.073.722

Ankara                         9.8                 691.691     77.697.650
Kastamonu                   8.9                  42.273        4.748.526
Kırıkkale                      6.0                  25.001        2.808.362
Çankırı                         8.3                  17.565        1.973.076
Zonguldak                  11.8                109.144      12.260.146
Bartın                          11.5                 28.187        3.166.246
Karabük                        4.7                 20.599        2.313.886
BAŞKENT TOP.         9.6                934.460    104.967.892

Antalya                         8.9                345.702      38.832.706
Burdur                           8.0                  30.983       3.480.320
Isparta                           9.4                  61.244       6.879.539
AKDENİZ KOP.          8.9                437.929     49.192.565

İzmir                              6.2                657.576     73.865.512
Manisa                           8.3                147.164     16.530.932
GEDİZ TOP.                 6.5                804.740     90.396.444

Balıkesir                       11.3               206.790     23.228.721
Bursa                              7.4               372.196     41.808.777
Çanakkale                    10.7                 80.301       9.020.211
Yalova                          11.8                36.744        4.127.454
ULUDAĞ TOP.            8.8               696.031      78.185.162

Kırklareli                       8.8                  78.483       8.815.995
Edirne                            9.0                  77.402       8.694.567
Tekirdağ                        9.7                212.449     23.864.396
TRAKYA TOP.             9.3               368.334      41.374.958

AYEDAŞ TOP.           10.2               795.333      89.339.756

Adapazarı                     12.7               176.188      19.791.198
Bolu                                6.7                 32.863        3.691.501
Düzce                             9.9                 48.692        5.469.572
İzmit                               9.6               304.868     34.245.822
SAKARYA TOP.         10.1               562.611     63.198.094

Afyon                              7.9                73.127        8.214.356
Bilecik                            6.8                 45.471        5.107.757
Eskişehir                         9.7               109.423      12.291.486
Kütahya                           4.7                 38.869       4.366.155
Uşak                                6.0                  46.241       5.194.252
OSMANGAZİ TOP.       7.2                313.131     35.174.005

BOĞAZİÇİ TOP.          12.3            2.214.967    248.807.243
Aydın                               8.7               136.669      15.352.029
Denizli                             4.2                 74.376        8.354.656
Muğla                              8.6               148.298      16.658.314
MENDERES TOP.         7.1               359.343      40.364.999

Adıyaman                     10.4                  89.578     10.062.297
Kahramanmaraş              8.9               195.120      21.917.830
GÖKSU TOP.                 9.3               284.698      31.980.126