TRT 1 Radyosu'nda Hafta İçi yayınlanan "Yorum Var" programının bu perşembe günkü bölümünde "Türkiye'de gazete tirajları bir türlü neden yükselmiyor? Gazete tirajlarının düşmesinde internetin olumsuz etkisi var mıdır?" konusu tartışıldı. Yapımcılığını Cumhur Özmakinacı'nın sunuculuğunu Misket Dikmen'in yaptığı programda "internetin gazete tirajlarına olan etkisi" etraflıca ele alındı. Konunun uzmanları görüşlerini söyledi. Programın konuşmacılarından biri de bendim.

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, birkaç hafta önce yaptığı bir konuşmasında, gazete tirajlarının düşük olmasını gazetelerin güvenilirlik sorununa bağlamış basına eleştiriler yöneltmişti. Bunun üzerine özellikle çok satan gazetelerin bazı köşe yazarları eleştirilere cevap vermişti. Erdoğan'ın eleştirilerine cevap veren köşe yazarları, tirajların düşük olmadığını anlatmaya çalıştı günlerce...

Son 7 yıldaki tiraj grafiğine baktığımızda durumun hiç de öyle felaket düzeyinde değişmediğini görüyoruz. Hatta en çok satan gazete olan Hürriyet'in 2001'in son aylarındaki satış ortalamasının 400 binlerde olduğunu gözününde bulundurursak şu anda 500 bin ortalamayla satılan Hürriyet'in tiraj aldığı söylenebilir. En çok satan gazete olan Zaman'ın 800 binlerde seyretmesi ise 2000-2001 yıllarına göre çok çok iyi... Diğer yandan gazete sayısındaki artış dikkat çekiyor. Bugün günlük ulusal gazete sayısı 35 adedi geçiyor.

İnternetin 7 yıl önce bugünkü kadar yaygın olmadığını da düşünürsek tirajların internetin gelişimine paralel bir düşüş yaşadığı tezi ortada kalıyor. Promosyonu gözardı etmiyoruz tabi ki ama o günlerde de tabak-çanak dahi verildiğini unutmayalım...

Kesin olan ve üzerinde durmamız gereken en önemli unsurun gazetelerin okur kitleleni kat kat artırdığıdır. Artık günümüzde internetin en çok ziyaretçi çeken siteleri gazete siteleridir. Tartışma neden hala satış rakamları üzerinden gidiyor bütün değerlendirmeler tirajlar üzerinden yapılıyor anlamak mümkün değil. Oysa gazete sitelerini günde milyonlarca insan okuyor. Basılı hallerinden daha çok internetten okunuyor gazeteler...

Almıyor olabilirler ama okuyorlar... Temel almamız gereken en önemli unsur bu işte...

Gazetelerin bundan sonra yapacağı şey basittir. Nasıl haftalık tirajlar açıklanıyor, gazeteler de internet ziyaretçi rakamlarını haftalık olarak açıklar ve herkes de kesin okur sayısını bilir.

Tiraj demek gazeteler için gelirlerin yüksek olması demektir. Hem satıştan gelen gelir, hem de reklam gelirleri gazetelerin mali yapısını şekillendirir. Son dönemde bu gelir kalemlerine bir de internet reklam gelirleri eklenmiştir.

Artık uluslararası büyük gazetelerin gelir kaynağının en önemli kalemini internet üzerinden kazandığı gelirler oluşturmaktadır. Wall Street Journal'ın 2006'da internet üzerinden kazandığı paranın basılı gazeteden daha yüksek olmasını nasıl açıklayacağız?

Sonuçta gazeteler ticari müesseselerdir ve büyük bir mali yapıya ihtiyaçları vardır. Gazeteciler için ise durum geçmişten daha iyi durumdadır. Evet gazeteler basılı kısımda eleman kesintisine gidiyorlar ama aynı zamanda internet yatırımları için de gazetecilere ihtiyaçları var.

Türkiye'deki medya şirketlerinin en büyük internet içerik sağlayıcıları haline gelmeleri yukarıda bahsettiğimiz arayışın bir sonucudur. İçerik dediğimiz ürünü üretecek gazeteciden başkası değildir. O nedenle gazeteciler açısından internet bir tehdit değil bir imkandır. Gazeteler açısından da aynı şekilde...

Nasıl televizyon icad olduğunda radyoya ve gazeteye bir tehdit olmadığı gibi internet de gazeteye bir tehdit olmayacaktır. Gazeteler şekil değiştirecektir. Gazeteler internet üzerinden gelir getirici yöntemlere yönelmek zorundadır. İşte gazeteler için asıl tehdit buradadır. Yeni medyaya uyum sağlayamayan gazeteler doğal olarak yok olacaktır. İnternete yatırım yapan gazeteler ise varolmaya devam edecektir...

ASIL SORUN TELEVİZYONDA...

Asıl problemin ise televizyonlarda yaşanacağını açık. Yapılan araştırmalar insanların televizyon başında geçirdiği zamanlarını yavaş yavaş internete kaydırdıklarını ortaya koyuyor. Özellikle Avrupa'da Prime Time denen televizyonların en önemli yayın saatlerinde insanlar interneti tercih eder duruma geliyor... Bu da televizyonların reklam gelirlerini önemli ölçüde düşüreceğini ortaya koyuyor.