Kaman İlçesi Değirmenözü Köyü'nden olup halen Ankara'da serbest avukatlık yaptığını belirten Sayın A. Aydın Akpınar, internet web gazetemize ‘trafik kazaları’nı içeren bir yazı göndermiş. Sayın Aydın Akpınar’a bu yakın ilgisi nedeniyle teşekkür ediyoruz.

Avukat A. Aydın Akpınar’ın “Trafik kazalarına dikkat!” başlıklı yazısını aşağıda okuyucularımıza sunuyoruz.

Bu yazımızda ölümlü ya da yaralamalı trafik kazası yapılması  halinde Türk Ceza Kanunu bakımından ne tür yaptırımlarla karşılaşacağımızı gazetedeki köşenin uygun olduğu ölçüde anlatmaya çalışacağız .

Ceza yargılamasında suçlar, cürümler ve kabahatler olarak ikiye ayrılmış, cürümler de kast ile işlenen suçlar  ve taksir ile işlenen suçlar şeklinde sınıflandırılmışlardır .

Trafik kazaları nedeniyle işlenen suçlar taksir ile işlenen suç kategorisinde olup 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 22.maddesinin 2. fıkrası taksiri : “Dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesi” olarak tanımlamaktadır .

Yani, bir kimse,  bir veya daha fazla  kimsenin yaralanmasını veya ölmesini istememekte, bunu öngörmemekte fakat yaptığı işte ( mesela araba kullanırken ) gereken dikkat ve özen yükümlülüğünü yerine getirmemesi sebebiyle öngörmediği bu yaralama veya ölüm olayı meydana gelmektedir .

İşte Kanun, bu dikkat ve özen yükümlülüğüne  aykırı davranması sebebiyle meydana gelen sonuç nedeniyle kişiyi cezalandırmaktadır .

Bir veya daha fazla kişinin taksirle öldürmesi veya bir veya daha fazla kişinin ölümüyle birlikte bir veya daha fazla kişinin yaralanması ( yazımız gereği olarak , trafik kazası neticesinde öldürmesi veya yaralanması ), Türk Ceza Kanunu’nun 85. maddesinde, taksirle yaralanması da aynı kanunun 89. maddesinde düzenlenmiştir .

1 Haziran 2005 tarihinde yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, bu tarihte yürürlükten kalkan fakat yürürlükte olduğu dönemlerde işlenen suçlar bakımından sanığın lehine olması halinde halen uygulanmaya devam eden 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu’ndan farklı bir uygulama getirmiş ve bu suçlara verilecek cezalar hem miktar itibarıyla hem de cezanın infaz süresi bakımından artırılmıştır .

Söz gelimi 765 Sayılı Kanun uygulanıyorken bu kanunun 455. maddesine göre taksirle bir kişinin ölümüne sebep olana verilecek ceza 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezası olup, belirlenen temel cezadan sanığın kusuruna göre indirim yapılıyordu. Mesela , 3/8 kusurlu bir sanığa 2 yıl ceza verildiğinde, cezadan sanığın kusursuz olduğu miktara oranla indirim yapılıyordu. Yani; 24 aylık cezanın 5/8 i indirilerek sanığa 9 ay ceza veriliyordu.

Şimdi ise durum farklı . Ne miktar kusurlu olursa olsun , taksirle bir kişinin ölümüne neden olan sanığa verilecek ceza miktarı 5237 sayılı Kanunun 85/1. maddesine 2 yıl ile 6 yıl arasında bir ceza .

Gerçi Kanunun 22/ 4. maddesine göre, “ taksirle işlenen suçtan dolayı verilecek olan ceza failin kusuruna göre belirlenecek ancak fail 1/8 oranında kusurlu bile olsa en az 2 yıl ceza almaktan kurtulamayacaktır.

Kusur oranının tespiti ise, cezanın bölünmesi bakımından değil, sanığa ceza verilip verilemeyeceği, ya da alt sınırdan uzaklaşılıp uzaklaşılmayacağı, uzaklaşılacaksa ne kadar uzaklaşılacağı ile ilgilidir.

Yine yeni Türk Ceza Kanunu eskisinden farklı olarak, taksirle işlenen suçlarda cezayı artıran ve adına bilinçli taksir ve olası kast denilen iki kavram daha kabul etmiştir ki; bilinçli taksir kanun 22/3. maddesinde, kişinin ön gördüğü neticeyi istememesine rağmen neticenin meydana gelmesi, olası kastta 21/2. maddesinde kişinin, kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen fiili işlemesi  olarak  tanımlanmıştır. Suçun bilinçli taksirle işlenmesi halinde ceza üçte birden yarıya artırılarak, olası kast ile işlenmesi halinde de, o suça kasten işlenmesi halinde verilecek ceza 3 te 1’den yarıya kadar indirilerek verilir .

Söz gelimi, yayaların geçtiği sırada kırmızı ışıkta durmayıp hareket etmesi nedeniyle birine çarparak ölümüne sebep olan kişinin eylemi kasten adam öldürmek değildir. Ancak faile  kasten adam öldürmek suçundan verilecek ceza TCK’ nunun 21/2 maddesine göre 1/3 ten yarıya kadar indirilerek uygulanır. Yine geceleyin çok tenha bir yerde yanan kırmızı ışıkta durmayarak geçen sürücüye ise bilinçli taksir kuralları uygulanır ve taksirden verilecek ceza 1/3 ten yarıya kadar artırılarak verilir .

Gerek taksir, gerek bilinçli taksir ve gerekse olası kast hallerinde meydana gelen trafik kazalarının faillerine verilecek ceza miktarları oldukça fazladır .

Bir insanın ölümünün telafi edilmezliğinin üzüntüsünü de burada anlatmaya gücümüz yetmez.

Cezaların infazında değişiklikler olmuştur. Önceki kanunun uygulandığı sırada bir hükümlü hapis cezasının yaklaşık yüzde kırkını cezaevinde geçirmesi gerekirken, şimdi bu süre yaklaşık yüzde 67 ye karşılık gelmektedir. Şartla tahliye süresi toplam ceza miktarının 2/3’ üdür.  

Kazasız günler dileğimle..

HIRSIZLIK OLAYLARI NEDENİYLE DEVLETİN SORUMLULUĞU

Diğer birçok ilimizde olduğu gibi Ankara’da da başta hırsızlık olayları olmak üzere diğer asayiş olaylarında ciddi bir artışın olduğu tartışmasızdır.

Gün geçmiyor ki gazetede yahut televizyonda hırsızlık haberleri okumayalım, duymayalım.

Gün olmuyor ki; gündüz saat 14.30 da çelik kapısının hırsızlar tarafından kırılarak evine girilen vatandaşın feryadını, diğer gün taktırdığı alarmı umursamayarak dükkanına giren hırsızın görüntülerine öfkelenen dükkan sahibinin çığlığını, başka bir gün uyurken yatak odasına giren hırsız tarafından  evde uyuyan çoluk çocuğuna zarar verilen babanın – annenin acısını işitmeyelim.

Birkaç ay önce 4 yaşındaki çocuğuyla evinde uyurken, pencere demirini keserek içeri giren 2 tane hırsız ile gecenin 04.00 ında karşılaşan annenin televizyon kameralarına yansıyan görüntüsünde gözlerinin yerinden fırlamış

Hali hala belleğimden silinmiş değil.

Konu yetkililere intikal ettiğinde, ellerinden geleni yaptıklarını, buna rağmen hırsızlık ve diğer asayiş olaylarına engel olamadıklarını, başkaca yapacak bir şeylerinin olmadığını söylüyorlar .

Biz burada asayişi  sağlayıp, yurttaşlarının can ve mal güvenliklerini korumakla görevli olan devletin   yapacağı şeylerin neler olduğunu yazımızın konusu nedeniyle  tartışmayacağız. Ancak, yapılacak şeyleri gerekirse daha sonraki yazılarımızda burada tartışacağımızı da söylemek isteriz. . Suçluların teknik takiplerini, kaldırımların yayalara nasıl açılacağını, araçların yollarda güvenlikle nasıl seyredeceğini v.s burada anlatırız.

Biz bu yazımızda,  hırsızlık olayları nedeniyle devletin hizmet kusurunun olduğuna  ve hizmet kusuru nedeniyle devletin hırsızlık olayı mağdurunun  maddi ve manevi zararlarını tazmin yükümlüğünün bulunduğuna ilişkin görüşlerimizi açıklayacağız .

Anayasa’nızın 5. maddesi  “ Devletin Temel Amaç ve Görevlerini “…Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.” Şeklinde tanımlayarak , “ kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlama görevini devlete vermiştir .

O halde, devlet kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak için Anayasa ve diğer yasalarla kendilerine verilen kamu hizmetinin işlemesini sağlayacak teşkilatı  kurmak, personel ve araç gereci hizmet gereklerine uygun şekilde hazırlamakla yükümlüdür. İdarenin, kişilerin ve toplumun huzur ve mutluğunu sağlamak için  hizmeti yürütürken, hizmeti yürüten personelin  yeter sizliği, teknik imkansızlık, yeterli araç gerecin olmaması , personelin gerekli özel ve teknik eğitime sahip olmaması ve sair nedenlerle hizmetin aksaması bu sebeple kişilerin ve toplumun huzurunun bozulması , mal ve can güvenliklerinin gereği gibi sağlanamaması  idarenin hizmet kusurunu oluşturacağı ve idareyi zararın tazminiyle sorumlu tutulacağı, idare hukukunun bilinen ilkelerindendir.

Buradaki sorumluluk Anayasa’nın 40/ II. Maddesinde “ Kişinin, resmî görevliler tarafından vâki haksız işlemler sonucu uğradığı zarar da, kanuna göre, Devletçe tazmin edilir.”  Şeklinde düzenlenen ve “resmi görevlilerinin kusuru yoksa, devletin zararı tazmin yükümlülüğü de yoktur.” manasına gelen kusur sorumluluğundan farklıdır.

Anayasanın 125. maddesinin son fıkrasında, "İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." hükmü yer almıştır.

Benzer olaylarla ilgili pek çok kararı olan  Danıştay 10. Dairesi 16.11.1995 tarihli , E. 1995/566, K. 1995/5746 sayılı bir kararında,  “ Terör olayları sonucu ortaya çıkan zararların özel ve olağandışı nitelikleri dikkate alınıp, nedensellik bağı aranmadan , terör olaylarını önlemekle yükümlü olduğu halde önleyemeyen idarenin , oluşan zararı sosyal risk ilkesine göre tazmini gerekir “ şeklinde bir içtihadda bulunarak , devletin yukarıda açıkladığımız  “ kişilerin ve toplunun huzur ve refahını koruma “ görevi gereği “ terör olaylarını önlemekle yükümlü “ olduğu, terör olaylarını  önleyememesi sebebiyle hizmet kusurunun bulunduğu , bu nedenle sosyal risk ilkesi nedeniyle doğrudan ve nedensellik bağı aramadan devletin olayın mağdurlarının zararlarını tazmin etmesi gerektiği düşüncesindedir.

Kişiler evlerini ya da işyerlerini hırsızlığa karşı koruma maksatlı her türlü tedbiri almalarına rağmen, evlerinin kapıları kırılarak, pencereleri açılarak, panjur ve kepenkleri kırılıp açılarak yapılan hırsızlık olaylarına engel olamıyorlarsa Anayasa’nın 5. ve 125. maddeleri ile Danıştay’ın içtihadlarına göre idarenin hırsızlık olayının mağdurunun maddi ve manevi zararının tazmininden sosyal risk ilkesine göre, nedensellik bağı aranmadan sorumlu olması gerektiği düşüncesinde olduğumuzu belirtmek isteriz .

                                              AV. AYDIN AKPINAR        
                                               Ankara Barosu Avukatı