Gaxxi Buzz'u takip edenler hatırlayacaklar, "Gaxxi Temalarındaki Bilinen (Bildiğimiz) Hatalar" yazısında bazı hatalardan bahsetmiştik. Onların bir çoğunu düzelttik. Gaxxi temaları şimdi standartlara biraz daha uygun ve daha iyi kodlanmış durumda.

Örneğin "yaziyapi ve yaziinfo" tanımlamaları artık hatasız bir halde çalışıyor, yine yazıya eklenen fotoğarfların başlık veya metinlere yapışma problemi tarih oldu.

Bu sitede gördüğünüz "bölümler, son yorumlar, yazılar, linkler vs." oluşturulurken bir sql (structured query language, yapısal sorgulama dili) sorgusu çalışıyor. Bu sorgu her ziyaretçi ve her sayfa için çalıştırılıyor. Her sorgu sunucunun işlemcisinden belli bir pay alıyor. Mysql, Oracle veya MS Sql Server kullanmak fark etmez.

Örnek olarak bölümlerin oluşmasını ele alalım. Bölümler seyrek olarak değişiyor. O halde her seferinde onu veritabanından almaya gerek yok. Bir metin dosyası oluşturulur ve bölümler oraya yazılır. Bölümler veritabanına bağlanmadan oradan çekilir. Sunucu yorulmaz ve sayfalar daha hızlı yüklenir. Yeni bir bölüm eklendiğinde veya bölümlerde değişiklik yapıldığında bu dosya tekrar oluşturulur.

Gaxxi, kullanıcı sitelerinin performansını arttırmak için yukarıdakine benzer bir yöntemin testlerine başladı. Bu yöntem sayesinde sunucu maliyetlerini önemli ölçüde düşürüp, hızlı yüklenen siteler yapabileceğiz.

Bu yazıda bazıları İngilizce bazıları Türkçe on adet kendi alanında başarılı sitenin karşılaştırmasını bulacaksınız. Bu hobi amaçlı karşılaştırma, yeni bir tasarım yaparken işinize yarayabilir. Karşılaştırmada sitelerin logo kullanımı, font seçimi, arka plan, yapı, css/tablo kullanımı, kategori, arşiv, rss desteği; reklam alıp almaması gibi kriterlere bakıldı. Genellikle ana sayfalar incelendi.

İngilizce Siteler
Google Blog, A List Apart, Gizmodo, Boing Boing ve Digg... Bu kategorideki siteler çok ziyaretçili ve Technorati'deki popüler 100 blog arasındaki bloglar. Seçim bu durum göz önünde bulundurularak yapıldı.

Türkçe Siteler
Portakal Ağacı, Nahnu, Bildirgeç, Altı Üstü Tasarım ve Ferruh Mavituna... Bu kategorideki sitelerden Bildirgeç ve Altı Üstü Tasarım'ı şahsen takip ediyorum, diğerleriyse son zamanlarda sık sık adını duyduğunuz siteler olmalı. Portakal Ağacı popülerliğiyle, Nahnu'ysa yeni açtığı bloglama vesilesiyle. 

Karşılaşmadan Kağıt Üstünde Çıkan Bazı İlginç Sonuçlar Şöyle:

• İngilizce siteler ortalama 1.2 adet font kullanmışlar. Aralarında birden fazla font kullanan tek site A List Apart. Türkçe sitelerdeyse ortalama 2.8 adet font kullanılmış, eğer tek font kullanan Portakal Ağacı olmasaydı, bu oran daha da yukarı çıkacaktı.
• İngilizce siteler tasarımda css ve tablo kullanımında karma bir yapı izliyorlar. Technorati verilerine göre en popülerleri olan boing boing neredeyse tamamen tablo ağırlıklı bir yapıya sahip. Türkçe sitelerse tablolardan tamamen kurtulmuşlar, hepsi neredeyse tek tablo olmadan css'yle tasarlanmış.
• İngilizce sitelerin tamamında arka plan beyaz, metin arka planı beyaz. Türkçe sitelerdeyse arka plan seçiminde farklı renkler var. Ortak nokta metin arka planlarında. Türkçe sitelerde de metin arka planı beyaz.

Karşılaştırmanın tamamını tablo halinde buradaki sayfada bulabilirsiniz.

Belli bir süre sonra Gaxxi İngilizce yayına başlayacak. Bu arada alt yapımızı test etmek için site dilleri arasına kuş dilini ekledik. Gaxxi kullanıcıları yönetici panellerinden ayarlar ve site dili başlığından kuş dili seçeneğine göz atabilirler. Kuş dilini yüklerseniz ve daha önceden sitenizin dilinde değişiklik yaptıysanız bunları geri alamazsınız. Seçeneklerden Türkçe'yi tekrar yükleyebilirsiniz.

İngilizce çeviri konusunda daha önce Wordpress çevirileri yapmış olan, Hasan Karaboğa bize yardımcı oluyor. Desteği için teşekkür ederiz.

Gaxxi temaları kendine özgü bir tarza sahip. Site yapılarını tek tıklamayla farklı sütünlara değiştirebileceğiniz harika bir alt yapısı var. Temalar CSS'deki değişikliklerle tasarlanıyor. Yani, örneğin şuradaki css'yi alıp değişiklik yapıyoruz ve yeni tema hazır oluyor. Bu değişikliği kullanıcılar kendi siteleri için de yapabiliyor. Yani, her tema temelde aynı css dosyası. Kullanıcı bu şekilde site tasarımını tamamen kontrol edebiliyor.

Peki her şey mükemmel mi, tabi ki hayır, işte bildiğimiz bazı tema tasarım hatalarımız, üzerlerinde çalışıyoruz:

• Yazıya eklenen bir fotoğraf ana sayfa ve bölüm sayfalarında metinlerden daha üstte görünüyor ve bazen başlığa yapışabiliyor. Özellikle yazı sayfasında fotoğrafı elle yerleştirmeyi tercih ettiyseniz bu iyice kötü görünüyor.
• Fotoğraf albümlerinde fotoğraflar için sıradışı bir genişlik formatı seçildiğinde, fotoğrafa başlık ve açıklama yazdıysanız hizalamada problem var.
• <div id=yaziyapi>, <div id=yaziinfo>
  Yukarıdaki bu div tanımlamaları bir döngü içinde aynı sayfa içinde birden fazla kez tekrarlanıyor. Bu w3.org web standartları sayfa doğrulamasında hata veriyor. Kabul etmeliyiz ki gerçekten de hata.

A ve B adlı iki alışveriş sitemiz olsun. Gazetede reklamını gördüğümüz Samsung marka cep telefonunu satın almak istiyoruz. Reklamda ürünü bulabileceğimiz yerler arasında A ve B alışveriş siteleri de var.

A sitesi yavaş açılıyor, ürünü bulmak zor, ürün bilgileri ayrıntılı değil, kopyala-yapıştır bilgiler, ürün fotoğrafı yok. A sitesinden çıkıp B sitesine gidiyoruz. B sitesini rahatça kullanıyoruz, hızlı yükleniyor, ürün sayfası bilgi verici, birçok fotoğraf, ürün hakkında kullanıcı yorumları var. Alışverişimizi B sitesinden yapıyoruz.

Basit mantık yürütelim. Sizce hangi web sitesinin tasarımı daha güzel?

Bloglama, bir blogzine denemesi. RSS'lerini takip ettiğim Derinsular, Tekmetokat, Acemi Blogcu, Nahnu, Altı Üstü Tasarım, Atölye gibi birçok siteden birden haberler yağmaya başladı. Güzel bir başlangıç olmuş, tebrik ederiz.

Piramit yapıyor olsaydık, muhtemelen önce en altını sonra daha yukarısını ve en son da tepesini inşa ederdik. Bu açık bir mantık kuralı gibi görünüyor. Bu konuda kimsenin tartışacağını sanmam.

Söz konusu olan bir web sitesi inşa etmek olduğundaysa farklı sesler duymak olası. Halbuki, web sitesi inşa etmek de mantık kurallarına bağlı. İyi bir web sitesi yapmak için önce en alttakileri, sonra da yukarıdakileri yapmanız gerekir. Aksi halde yamuk bir web siteniz olur.

İyi Bir Web Sitesi İçin İyi Bir Piramit Yapmalısınız, İşte Kurallar:

• Alt Yapı
  Siteniz hızlı çalışmalı. İçerik yönetim yazılımınız hızlı çalışmalı.
• İçerik
  Sunduğunuz bilgi ve servisler olmalı. Web siteniz tıpkı bir kitap, şarkı, tv dizisi gibi bir ürün. Ziyaretçilerinizin paraları zamanları, paralarını harcamaları için bir şeyleriniz olmalı.
• Erişilebilirlik ve Kullanım Kolaylığı
  Kimse göremediği bir şeye bakamaz, duyamadığı bir şeyi dinleyemez, kullanamadığı bir web sitesini gezemez.
• Görünüm
  İyi renkler ve grafikler, gerektiğinde bunları destekleyen javascript ve flash vb. uygulamalar.

Başarı İçin Formül
Tabi ki öyle bir şey yok, fakat mantık kuralları var. Alt yapısı sizinle aynı sitelerden, içeriğinizle sıyrılabilirsiniz. Alt yapısı ve içeriği sizinle aynı sitelerden erişilebilirlik ve kullanım kolaylığınızla sıyrılabilirsiniz. Bunlar da aynıysa görünümüzle sıyrılabilirsiniz.

XML'in bu yazıyla ilgili tarafı farklı platformlarda dağıtılabilir bir içerik
işaretleme dili olması. XML, takip ettiğiniz bir web sitesini ziyaret etmeden de
içeriğini takip etmenizi sağlayabilir.

Senaryo 1
Görme engelli bir kullanıcı web sitenizi
ziyaret etti. Siteniz erişilebilirlik ve standartlara uygun site. Yine de
amacınıza ulaşamadınız. Yine de hala onun asla işine yarayamayan birçok şey
gösteriyorsunuz. XML'li senaryoda aynı kullanıcının bir XML okuyucu
programı var ve düzenli olarak son eklenen şeyleri sesli olarak takip
edebiliyor. Herkes mutlu.

Senaryo 2
Banka, kamu kuruluşu siteleri yalnız içerik
sunmuyor ve hizmetler de veriyor. Şimdi, bir bankanın internet şubesinini
XML destekli oluşturduğunu varsayın. Bu yeni tür gelişmiş XML'i okuyan XML
okuyucuların olduğunu varsayın. Şu anda tüm internet şubesi hizmetleri içerikten
ve tasarımdan bağımsız hale geldi. Aynı görme engelli kullanıcı hiçbir sorun
yaşamadan bu bankanın web sitesini kullanabilir. Herkes mutlu.

Sonuç
Belki ileride web siteleri tasarıma ihtiyaç
duymadan çalışacak. Tasarımları kullanıcı XML okuyucular sayesinde
yapacak. XML okuyucu programına fontları büyük göstermesini, 3 sütunlu
göstermesini, önce menüyü göstermesini söyleyebilecek. Web 3.0'ın nasıl
olabileceğiyle ilgili olası bir tahmin.

Eğer, inanmıyorsanız, benim de
kullandığım Feedreader adlı programı
indirin ve kullanmaya başlayın. Senaryo 1'in zaten gerçek olduğunu
göreceksiniz.

Firefox kolay kullanımı, temiz ara birimi, eklentileri, webe getirdiği
heyecanla herkesçe takdir edilmeli. Fakat iş HTML ve CSS yorumlamaya gelince
sınıfta kalıyor. Gaxxi'deki
temaları yaparken Firefox hep
sorun çıkaran şımarık kardeşti. Aşağıda kişisel izlenimlerimiz
var:

Firefox Neden Kötü?

• Margin ve Padding Sorunları
  Hizalamalarda kendi kafasına göre davranıyor.
  Yaptığını tanımlayacak en uygun söz bu.
  
• Kraldan Çok Kralcı
  Örneğin 100px boyunda bir alan tanımladınız. Kullanıcı
  oraya 150px boyunda bir grafik ekledi. Opera
  ve İnternet Explorer "Olabilir
  insanlık hali." diyerek alanı uzatırken, Firefox grafiği diğer öğelerin üzerine
  çıkarır. Önemsiz gibi görünebilir, fakat Firefox CSS felsefesini çok iyi anlatan
  bir örnek. Son kullanıcıyı fazla umursamıyor!
  
• Kaydırma Çubuğu Poblemi
  Kaydırma çubuğuna ihtiyaç duymayan web site ana
  sayfasından kaydırma çubuğuna ihtiyaç duyan aynı web site arka sayfasına gidin.
  (örnek ana sayfa -> href="http://www.gaxxi.com/ev/turat.php?yad=38013">örnek arka sayfa)
  Firefox'un sayfa yüklenirken yatay bir kaydırma yaptığını göreceksiniz. Bunun
  sizin yaptığınız bir css hatası olmadığını anlamak için zaman harcamak can
  sıkıcı.

Web Standartları Neden Kötü?

• Standartları İngilizce oluşturuyorlar!
  
• Kendi siteleri (www.w3.org) asla standart
  değil. Kullanışsız, büyük, hantal, karışık.
  
• Ota, kuşa, virgüle, noktaya, noktalıvirgüle, bold etiketine, aşk hayatınıza
  vs... Her şeye karışıyorlar. Esnek değiller, tasarımcı olarak sizi
  hapsediyorlar.
  
• XML varken, kendilerine o kadar gerek yok.
  Belki XML standartlarını oluşturmak için iyi olabilirler.

XML Neden İyi?

• Web standartlarının asıl amacı olan bağımsız ve özgür bilgi paylaşımını
  sağlıyor.
  
• Zaman kazandırıyor.
  
• XML'le oluşturulan veriyi nasıl kullanacağınız konusunda sizi özgür
  bırakıyor.

Emlak ilan siteleri, klasik anlamda emlakçıların gelirlerini arttıran gerçek bir iş, yüksek rakam ve kazançlar var.

Önce klasik anlamda emlak ilan sitelerinin nasıl emlak bulduğuna bakalım, örnek olarak Millliyet Emlak'ı alalım:

Klasik Yöntem

1. Emlak tipini seç (Konut, arsa, işyeri, yazlık, kiralık, satılık...)
2. İl ve ilçe seç
3. Semt seç
4. Ayrıntılı olarak fiyat aralığı, fotoğraflıları, sahibinden olanları seç

Alternatif Yöntem Önerisi

Evcil hayvan siteleri kendilerine yeni bir evcil hayvan almak isteyen insanlara yüzlerce ırk arasından en uygun seçimi yapabilmeleri için önce sorular sorarlar: "Çocuklarınız var mı, bahçesi olan bir evde mi oturuyorsunuz, alerjiniz var mı?" Bu vb. sorular sayesinde de uygun evcil hayvanları listelerler. Örneğin, alerjisi olanlara uzun tüylü köpekler önerilmez.

İşte aynı yöntemi emlak siteleri için uygulabiliriz, örneğin aşağıdaki gibi sorulara ve cevaplara göre müşteriye uygun emlaklar listelenebilir:

1. Çocuklarınız var mı, ailedeki üye sayısı?
   Çocuklar varsa ve aile kalabalıksa küçük evler elenir, aile üye sayısına uygun evler listelenir.
2. Şehir mezkezine yakın mı çalışıyorsunuz?
   Şehir merkezine daha yakın veya ulaşımı kolay evler listelenir.
3. Ailenizde hasta, yaşlı insanlar var mı?
   Hastanaye ve kliniklere yakın evler listelenir.
4. Günlük olarak spor yapar mısınız?
   Park ve koşu-yürüyüş alanlarına yakın evler listelenir.
5. İlkokul veya lise eğitimi alan çocuklarınız var mı?
   Okullara yakın evler listelenir.
6. Arabanız var mı, ulaşım için tercihiniz nedir?
   Arabası yoksa ve metroyu tercih ediyorsa, metroya yakın evler listelenir.

Aynı yaklaşım kolaylıkla seyehat ve tatil siteleri için de uygulabilir, orada da klasik yaklaşım terkedilerek kullanıcı deneyimi ve isteğine önem vermek daha çok satışla ödüllenir.

Birkaç haftadır çeşitli kaynaklarda (www.digg.com, www.origamiproject.com vs.) Microsoft'un yeni şeyi Origami hakkında kulağıma bir şeyler çalındı durdu.

Origami, henüz etrafındaki sır perdesi kalkmadan önce Apple'ın ipod'una rakip yeni bir mp3 çalar olarak düşünülüyordu.

Birkaç hafta önce fotoğraflarını gördüğünüz şeyin Origami olabileceği dedikodusu ortaya atıldı, taşınabilir bir bilgisayar. Şimdiyse resmi olarak bu doğrulandı. (www.microsoft.com/windowsxp/umpc) Bu taşınabilir bilgisayar, tablet pc'ler kadar büyük ve ağır değildi, laptop'lar gibi dev anası hiç değildi. Fakat, onların yaptığı hemen her şeyi yapabiliyordu.

Birkaç dakika önceyse Origami'yi tanıtan bir video etrafta dolaşmaya başladı. İzlediğinizde Origami'nin hem sade insanların hem teknoloji meraklılarının hayalindeki şey olabilecğini fark edebilirsiniz. Hafif, sürekli yanınızda olabilecek, dokunmatik ekranına kalemiyle not alınabilecek, Cin Ali çiziktirilebilecek, video izlenebilecek, müzik dinelenebilecek, oyun oynanabilecek, internete bağlanıp yüksek çözünürlükle webde gezinebilecek atom pc (ultra mobile pc) yani...

Teknik Ayrıntılar
Windows Xp çalıştıracak UMPC'ler, en az 800-480 ekran çözünürlüğünü destekleyecek, 256-512 mb hafızayla donanacak ve özel yazılımlarla desteklenecek. Teknik ayrıntılar hakkında bilgi.

Hayalimde, mesela oturma odasındayken Gaxxi'ye şöyle göz atıp, son gelişmeleri kontrol etmek, bir de yatakta uzanırken şöyle 5 dakikalığına takip ettiğim RSS'lerdeki yeniliklere bakmak var.

Oigami iyi bir satış fiyatı ve kullanıcı deneyimiyle birleşirse başkalarını bilmem, fakat benim için devrim gibi bir yenilik olacaktır.

Anlamını merak ettiğiniz kelimeler nedir öğrenmeniz için çok yaratıcı bir servis, nedir ne demek öğrenin.