Bir web sitesi doğar, büyür, yaşlanır, nihayetinde ölür! Bir web sitesinin tasarımın yaşlanması dışarıdan en çabuk farkedilen yaşlanma türü.

Bence web tasarımında zamanla iki tür değişiklik yaşanıyor, birisi "moda" birisi "kullanıcı çoğunluk talebi". Moda gel-gitler şeklinde ilerliyor. Kullanıcı çoğunluk talebiyse evrime benzer şekilde.

Moda kıyıdaki küçük dalgalara benzetilebilir, sürekli değişirler, geçicidirler ve her yerde yaygınlaşmazlar, her yerde aynı şekilde yaşanmazlar.

• Örneğin, grafiklerin köşelerinin yuvarlak olması, küçük fontlar veya büyük fontlar, önce bir fontun yaygınlaşması sonra başka bir tanesinin, açıktan koyuya veya koyudan açığa doğru yavaşça değişen arka planlar, renkler... Bunlar aslında çok önemli değiller!

Kullanıcı çoğunluk talebiyse açık denizden gelen dalgalara benzetilebilir, yaklaşıncaya kadar ne kadar etkili ve güçlü olduğunu fark edemezsiniz, eğer uyum sağlayamazsanız etkisi Tsunami gibi olur. Bunlar kullanıcı tarafından önce birkaç sitede görülen, beğenilen, bu özellikleri barındırdıkları için o siteleri çok popüler yapan ve kullanıcının başka sitelere girdiği zaman bu yeni siteden de aynı şekilde talep edilen özelliklerdir. Eğer, yeni site bu talepleri karşılayamazsa oyundan çıkmış olur.

Kullanıcı çoğunluk talepleri bazen rakiplerinizin zekice geliştirdiği yeni bir özellik olur ve sizi zorlar. Bazen evrim gibi rastgele ortaya çıkar ve ilk kimin yapıldığı hatırlanmaz bile.

• Örneğin, web sitesindeki nesnelere (yazı, video, fotoğraf, ses) kullanıcılarının yorumlarını serbestçe ekleyebilmesi böyle bir özellik. Eğer, sosyal bir topluluk yaratmak istiyorsanız bunu yerine getirmeniz gerekir. Bu özelliğin olmadığı sosyal bir site düşünelemez bile!
• Tahminim, sadelik ve kullanışlılık ülkemize yaklaşmakta olan büyük bir dalga.
• Yine tahminim, kullanıcılarının kendi içeriklerini özgür bir şekilde oluşturacakları bir sosyal topluluk dalgası yaklaşıyor. Video, fotoğraf, ses.

Anlamlı linkler deyimi size bir şey ifade etmiyorsa, "Göze hoş gelen anlamlı linkler nedir?" başlıklı yazıyı okuyabilirsiniz. Kendi anlamlı linklerinizi bizzat yapmak istiyorsanız, "Çalışan bir sitede anlamlı link örnekleri ve giriş seviyesi .htaccess bilgileri" başlıklı yazıyı okuyabilirsiniz. Her şeyin otomatik ve kendiliğinden olmasını istiyorsanız, cooletips.de/htaccess adresine göz atabilirsiniz.

Bu son yazıyla beraber bir web sitesinin kullanışlılığa önemli yansımaları olan "Anlamlı Linkler" tekniğini giriş seviyesinde incelemeyi bitirdik.

Anlamlı linkler deyimi size bir şey ifade etmiyorsa, "Göze hoş gelen anlamlı linkler nedir?" başlıklı yazıyı okuyabilirsiniz. Eğer, anlam ifade ediyorsa aşağıdaki örnekleri okuyarak giriş seviyesi anlamlı link ve .htaccess dosyasıyla pratik yapabilirsiniz.

Gerekli Şeyler

• Web sitenizin Apache sunucu üzerinde çalışması gerekir. Örneğin Gaxxi böyle bir sunucuda çalışıyor. Apache, çok yönlü, güçlü, esnek ve popüler bir sunucudur. Büyük olasılıkla sizin de siteniz bir Apache sunucusu üzerinde çalışıyor.
• Sunucunuzdaki ayarlarda modrewrite desteği aktif olmalı, ancak bu destek açık olursa "Anlamlı Linkler" tekniğini kullanabiliriz.
• .htaccess dosyanızı sitenizin ana dizinine göndermelisiniz. Genelde bu dizine göndermeniz alt klasörlere de aynı ayarların uygulanmasını sağlar. Bu yine sunucunuzdaki ayarlara bağlı olarak değişebilir.

Örnek

Satır 1-> RewriteEngine on
Satır 2-> RewriteRule ^kopek-irklari/(.*) /irklar.php?nedir=$1
Satır 3-> RewriteRule ^kaynakca.* kaynakca.php

Yukarıdaki örnek hali hazırda internette yayında olan www.evcilkopekler.com web sitesinin çalışan .htaccess dosyasıdır. Bu şekilde örnekteki satırları tek tek inceleyelim.

1. RewriteEngine on
   Sunucuya anlamlı linkler tekniğine başladığımızı söylüyor.

2. RewriteRule ^kopek-irklari/(.*) /irklar.php?nedir=$1
   İşte şimdi ilk gerçek anlamlı linkimizi yapmaya başladık. Anlamlı linkler olmasaydı www.evcilkopekler.com/irklar.php?nedir=kangal şeklinde çalışan link, www.evcilkopekler.com/kopek-irklari/kangal şeklinde çalışamazdı. Linkleri kontrol ederseniz aslında iki adresin de aynı sayfaları açtığını göreceksiniz. Buradaki can alıcı nokta, sitenizin gerçekte halen dinamik bir alt yapıyla çalışması, biz bunu anlamlı linklere çeviriyoruz. Kodunuzun çalışması için ihtiyacı olan değişkenleri ve değerleri Apache'nin yorumlamasını ve koda iletmesini sağlıyoruz. İfadenin birinci ^kopek-irklari bölümü irklar.php'nin çalışmasını sağlıyor. İfadenin ikinci bölümüyse gerekli değişkenleri ve değerleri dönüştürüyor, yani (.*) ifadesi nedir=kangal bölümüne değer taşıyor.

3. RewriteRule ^kaynakca.* kaynakca.php
   Bu daha basit bir örnek. www.evcilkopekler.com/kaynakca yazdığınızda www.evcilkopekler.com/kaynakca.php çalışıyor. Linkleri kontrol ederseniz aslında iki adresin de aynı sayfaları açtığını göreceksiniz. Burada taşınan değişken ve değerler yok. Sadece ^kaynakca.* ifadesi kaynakca.php'ye işaret ediyor.

Anlamlı linkler, günlük dilde kullandığımız cümle yapısı ve kelimeleri web sitelerinde gezinirken adres satırında kullanmamızı sağlayan kullanıcı dostu bir teknolojidir. Veritabanı yapısına bağlı kalmakla beraber, aşağıdakine benzer linkleri sitenizde kulllanabilirsiniz.

Örnek 1) www.orneksite.com/arsiv/22/05/2005
Örnek 2) www.orneksite.com/yazi/anlamli-linkler-nasil-yapilir
Örnek 3) www.orneksite.com/kopek-resimleri/kangal

Anlamlı Linklerin Yararları

1. Göze hoş gelen anlamlı linkler kullanıcı tarafından kolayca tahmin edilebilir. Kullanıcılar gitmek istedikleri bir sayfaya, adres satırında yaptiklari degisikliklerle gidebilirler. Örneğin yukarıdaki anlamlı linklerden örnek 1'i düşünelim. Kullanıcı 2004 yılındaki arşive ulaşmak isterse, adres satırında 2005 yazan yeri 2004'le değiştirmesi yeterli olacak. Üçüncüsünü düşünelim, "Kangal" köpeğinin resimlerine bakan ziyaretçi, "Golden Retriever" köpeğinin resimlerine bakmak isterse, "kangal" yazan yeri "golden-retriever"la değiştirmesi yeterli olacak.
   
   Örnek
   www.evcilkopekler.com/kopek-resimleri/kangal
   www.evcilkopekler.com/kopek-resimleri/golden-retriever
   
   
2. Anlamlı linkler arama motorlarından daha çok ziyaretçi kazandırır. Arama sonuçlarında daha yukarıda listelenirsiniz. Şöyle ki, bir arama motoru çeşitli mantık süzgeçleri kullanır. Bu mantık süzgeçleriyle aradığınızla en çok ilgili sonuçları en yukarıda gösterir. Önemli süzgeçlerden bir tanesi adres satırıdır. Örnek 3'ü düşünürsek "kangal resimleri" araması yapan kullanıcı muhtemelen bu tekniği kullanan bir siteye gidecektir. Aşağıdaki örnekteki site (www.evcilkopekler.com) henüz yeni bir site olmasına rağmen ilk sayfada listeleniyor.
   
   Örnek (Google'da kangal resimleri araması.)
   www.google.com/search?q=kangal+resimleri
   
   
3. Kullandığınız teknolojiyi meraklı gözlerden gizlemek için basit bir yöntem sayılabilir. Bu tekniği kullanmayan web sitelerindeki adres satırlarını incelerseniz, "php-asp-cgi" vb. son kullanıcıya uzak, fakat web teknolojileriyle ilgilenen kişilere yakın bazı terimleri görebilirsiniz. Temel olerak güvenli bir şekilde kodlanmış bir site için, hangi teknolojinin kullanıldığı sorun olmasa da, ilk bakışta kullandığınız teknolojiyi belli etmek istemeyebilirsiniz. O halde "Anlamlı Linkler" tekniği işinize yarayabilir.
   
   Örnek
   www.evcilkopekler.com

Bir süre sonra Gaxxi'nin özellikle daha hızlı çalışmasını sağlayacak bazı alt yapı çalışmalarımızı bitireceğiz. Alt yapı çalışmalarımızı tamamladıktan sonra, ilk yapılacaklar listemizde "Anlamlı Linkler" tekniği var. Bu açıdan Gaxxi kullanıcılarının gönüllerini ferah tutmalarını istiyoruz. Gaxxi, anlamlı linkleri destekleyecek.

Birkaç haftadır çeşitli kaynaklarda (www.digg.com, www.origamiproject.com vs.) Microsoft'un yeni şeyi Origami hakkında kulağıma bir şeyler çalındı durdu.

Origami, henüz etrafındaki sır perdesi kalkmadan önce Apple'ın ipod'una rakip yeni bir mp3 çalar olarak düşünülüyordu.

Birkaç hafta önce fotoğraflarını gördüğünüz şeyin Origami olabileceği dedikodusu ortaya atıldı, taşınabilir bir bilgisayar. Şimdiyse resmi olarak bu doğrulandı. (www.microsoft.com/windowsxp/umpc) Bu taşınabilir bilgisayar, tablet pc'ler kadar büyük ve ağır değildi, laptop'lar gibi dev anası hiç değildi. Fakat, onların yaptığı hemen her şeyi yapabiliyordu.

Birkaç dakika önceyse Origami'yi tanıtan bir video etrafta dolaşmaya başladı. İzlediğinizde Origami'nin hem sade insanların hem teknoloji meraklılarının hayalindeki şey olabilecğini fark edebilirsiniz. Hafif, sürekli yanınızda olabilecek, dokunmatik ekranına kalemiyle not alınabilecek, Cin Ali çiziktirilebilecek, video izlenebilecek, müzik dinelenebilecek, oyun oynanabilecek, internete bağlanıp yüksek çözünürlükle webde gezinebilecek atom pc (ultra mobile pc) yani...

Teknik Ayrıntılar
Windows Xp çalıştıracak UMPC'ler, en az 800-480 ekran çözünürlüğünü destekleyecek, 256-512 mb hafızayla donanacak ve özel yazılımlarla desteklenecek. Teknik ayrıntılar hakkında bilgi.

Hayalimde, mesela oturma odasındayken Gaxxi'ye şöyle göz atıp, son gelişmeleri kontrol etmek, bir de yatakta uzanırken şöyle 5 dakikalığına takip ettiğim RSS'lerdeki yeniliklere bakmak var.

Oigami iyi bir satış fiyatı ve kullanıcı deneyimiyle birleşirse başkalarını bilmem, fakat benim için devrim gibi bir yenilik olacaktır.