Fatih Sultan Mehmet, İstanbul'u alma kararını Karaman seferi dönüşünde aldı. İlk iş olarak ordusunda kuvvetli bir topçu sınıfını kurdu. Çeşitli büyüklükte yüzlerce top döktürdü. Karadeniz ve Akdenizden gelecek yardımları önlemek amacıyla çanakkale ve istanbul boğazlarını kontrol altına aldı. Bunun için ilk önce Çanakkale boğazı'nda karşılıklı iki kale yaptırdı. Sonra Karadeniz'den gelebilecek yardımları önlemek için de Yıldırım bayezid'in yaptırdığı Güzelcehisar'ın(Anadoluhisarı) karşısına Boğaz kesen hisarını(Rumelihisarı) yaptırdı. Gelibolu'da bir tersane kurarak donanmayı hazırladı.

Rumelihisarı'nın yapımı sırasında arazi yüzünden bir takım çatışmalar çıktı. Damat İsfendiyarzâde Kasım beyin hayvanları Bigados kulesi civarında otlarken, tarla sahibinin müdahalesi üzerine çıkan bir çatışmada, iki taraftan da çok kişi öldü ve yaralandı.[Haziran 1452] Bunu haber alan Fatih Sultan Mehmet, Yeniçeri ocağının Ağadan sonra gelen büyük amiri Kul Kethûdası'na, yanına yeter sayıda asker alarak bu köylüleri cezalandırmasını emretti ve bu emri yerine getirildi. Bu olay üzerine Bizans imparatoru, muharebeden kaçınmanın mümkün olmadığına hükmederek, İstanbul surlarının kapılarının örülmesini  emretti. İstanbul'da bulunan Türkler tutuklandı, fakat üç gün sonra serbest bırakıldılar. Dukas'ın yazdığına göre imparator, Fatih Sultan Mehmet nesdinde elçiler gönderdi ve kendisine " madem ki ne aramızda akdedilen sulhun kutsiyeti ve ne de size olan hürmetim, sizi harp arzularından vazgeçiremiyor; bütün ümitlerim cenab-ı hak'tadır. Eğer irade-i İlahiye bu şehrin size verilmesine mâtuf ise buna kimse mani olamaz. Eğer o size, sulh hiz ve arzuları ilham ederse, bunu bütün kalbimle kabul edeceğim. Bana gelince; ben şehrin kapılarını kapalı bulunduracağım ve orada ki  halkı bütün kuvvetimle müdafaa edeceğim."  dedi. Fatih Sultan mehmet bir savaş ilanı olan bu mesajı kabul edip, Bizans imparatorluğu ile harp halinde olduğunu ilan etti.

Fatih Sultan Mehmet, İstanbul kapılarının kapanması suretiyle savaşın başlamasından sonra, Rumelihisarı inşaatının bitimine kadar o bölgede kaldı. 28 Ağustos 1452'de Rumelihisarı'ndan hareketle 10 bin süvari ile İstanbul kapıları önüne geldi. Maiyeti ile birlikte bütün surları, müstakbel top mevzilerini, saldırı şeklini inceledi. Bu suretle iki gün kale önünde kaldıktan sonra, 1 Eylül 1452 tarihinde Edirne'ye hareket etti. Donanma da Gelibolu üssüne geri döndü. Fatih Sultan Mehmet, İstanbul surlarını inceledikten sonra, daha önce ki kuşatmaların neden başarılı olamadığını inceledi ve şu sonuçlara vardı:

Bizans imparatoru 2 Nisan'da zincirlerin gerilmesini emretti.Bu zincir ilk kez 718 yılında imparator III.Leon tarafından Arapların İstanbul'u kuşatmaları sırasında kullanılmıştı. 6 Nisan'dan 8 Nisan'a kadar osmanlı  ordusu kuşatma  tertiplerini tamamladı. 11 Nisan'da topçunun mevzilerine yerleştirilmesi ve batarya mevzilerinin tahkimi işi bitirildi. 9 Nisan'da Bizans müttefik donanması, zincir hattı gerisinde 10 büyük gemi Amiral Antonio'nun komutasında olduğu halde mevki aldı. Kuşatma başlamadan önce Fatih Sultan Mehmet vezir Mahmut paşayı sefaretle kaleye gönderdi ve İmparatordan kalenin teslimini istedi. Ancak teklif reddedildi. Bunun üzerine 12 Nisan'da kalenin muhasara topçusu ile bombardıman başladı. Donanma da 12 Nisan 1453 tarihinde İstanbul'a geldi ve Kabataş önlerine demirledi. Bu donanmanın kalenin çok yakınından geçisi Bizans'ın moralini bozdu. Top atışları sağırdı. Büyük toplar en çok 7-8, gece ise 2 kez ateş edebiliyordu. Öteki toplar ise aralıksız ateş ediyordu. Kuşatmanın 10.günü, kızan büyük toplardan biri patladı. Civarında bulunan insanların çoğu öldü. Bunun üzerine Fatih Sultan Mehmet, her atışdan sonra topların yağlanmasını emretti. gerekli olan yağ, Galata'da bulunan Cenevizlilerden temin edildi. Bombardıman şehir halkının moralini bozmuştu, buna rağmen her gece muharipler, kadın, erkek, çoluk çocuk herkes, açılan gediklerin yıkılan surların onarımı için çalışıyorlardı. 

18 Nisann'da yeni bir saldırı başladı. Yapılan bombardıman sonrasında Bayrampaşa deresi bölgesinde, ön surun bir bölümü ile iç surun iki burcu yıkıldı. 18 Nisan taarruzu devam ederken Fatih Sultan Mehmet, donanmasına da liman ağzını kaplayan zincire hücum ve zorla limana girme emri verdi. Ancak, düşman gemilerinin karşı koyması sonucu, demir yerine çekilmek zorunda kaldı. Fatih, Haliç'de bulunan düşman gemilerini yok etmenin yollarını aramaya başladı ve bunun için donanmanın bir bölümünü karadan Haliç'e indirmeye, bunlarla Haliç surlarını tazyike, yapılmakta olan inşaatını temine ve Haliç'de bulunan müttefik donanmasını iki taraftan baskı suretiyle işe yaramaz hale koymaya karar verdi. Hazırlıklara 19 Nisan tarihinde başlandı. Papa tarafından istanbul'a yardım için gönderilen üç adet  geminin imhası emri, Baltaoğlu Süleyman beye verildi. Baltaoğlu 18 gemi ile yola çıktı. Bir yardımcı filonun geldiği haber alınınca,  başta imparator olmak üzere tüm şehir  halkı Marmara surlarına çıkmışlar ve cereyan edecek olan savaşı seyre hazırlanmışlardı. Fatih Sultan mehmet'de maiyeti ile birlikte Zeytinburnu'na gitmiş ve sonucu beklemeye başlamıştı.

İki donanma sabah saat 10.00 civarında Yeşilköy'ün batısı açıklarında karşılaştı. Düşman gemilerigöğe sınıfından yüksek bordalı büyük gemilerdi. İlk çarpışmada Osmanlı donanması çekilmek zorunda kaldı. Bu durumu seyreden Fatih, atını denize sürerek, kendilerini yeniden saldırıya sevk etti ve gemidekiler  yeniden saldırıya geçtiler. Yedikule önlerinde savaş yeniden başladı.Osmanlı denizcilerinin Müttefik donanmasını sıkıştırdıkları sırada çıkan lodosdan faydalanan gemiler, Osmanlı gemilerinin arasından geçerek Marmara kıyısında bulunan Şehir limanlarından birine sığınmayı başardılar. Osmanlı donanması da demir yerine döndü. 20 Nisan'da İstanbul'a yardım için gelen düşman gemilerine yapılan saldırının başarısız olması üzerine Fatih, Baltaoğlu Süleyman beyi görevinden azlederek, yerine Hamza bey'i atadı. Bundan sonra toplanan savaş meclisi görüştüyse de başta Zağanos paşa olmak üzere diğer komutanlar kuşatmanın devamını istediler. Bunun üzerine donanmayı Haliç'e indirmek için yapılması gereken hazırlıklar yeniden başladı. Bu görev usta mühendis ve gemicilere verildi. Donanmanın nakline 21 Nisan'da hız verildi ve 22 Nisan'da bütün hazırlıklar tamamlandı. Aynı günün akşamı, ortalık karardıktan sonra beşik  şeklinde hazırlanan kızaklar denize indirildi. Tecrübe için iki küçük gemi bu kızaklar üzerine bağlandı. Gemiler  halatlarla karaya çekilerek kızaklar üzerine oturtuldu. Makara ve borcurgatlara insan ve hayvan koşularak bu iki hafif gemi Haliç'e nakledildi ve denemenin başarılı olduğu görüldü. Bundan sonra diğer gemilerin de nakline başlandı. Bir gece içersinde Kasımpaşaya 10-15 gemi indirildi.Cenevizliler  başlarında Cocco olduğu halde, Osmanlı gemilerine saldırdılarsa da çatışma Osmanlı donanmasının zaferi ile sonuçlandı.

Bütün hazırlıklar tamamlandıktan sonra surlara üçüncü kez  saldırı başladı ve ilk hakekette 13 Mayıs'da bombardımanlar yoğunluk kazandı. 16 Mayıs tarihinde Osmanlı ordusu lağım muharebelerine başladı. Surun yarım mil kadar uzağından açılmaya başlanan bir lağım, surun altına kadar ilerletildi. 18 Mayıs'da Osmanlı ordusu, gece inşa edilmiş olan müteharrik kuleleri cepheye sokarak bunlarla surları yıkmaya ve şehre girmeye çalıştılar. Gerek açılan lağımlarla, gerekse kurulan kulelerle düşman surlarında büyük gedikler açılmaya başladı. 

25 Mayıs tarihi, kuşatmanın en müthiş günlerinden biri  oldu. Topçu ateşi aralıksız sürdü. şehrin surları bir ok yağmuru altında idi. Bundan sonra fatih, komutanlarını toplayarak olumlu bir sonuç alamamanın nedenlerini araştırdı. Sadrazam Halil paşa(*), kuşatmanın kaldırılmasını  istediyse de, Zağanos paşa bir genel saldırıya geçilmesini teklif etti. Bu teklif Turhan bey, Akşemsettin, Molla Gürani tarafından desteklendi. Bu arada yardım için Venedik donanmasının da gelmekte olduğu haberi ulaşmıştı. Bunun sonucu olarak 29 Mayıs günü genel saldırıya geçme kararı alındı. 16-17-26-27 Mayıs günleri sürekli olarak kaleler bombalandı. Ancak 29 mayıs günü genel saldırı beklenmekteydi. Fatih Sultan Mehmet, bir Macar ordusunun gelmekte olduğu hakkında ki haberlerin yanlışlığını ve büyük bir Venedik donanmasının yola çıktığı, sakız adasına geldiği yolunda ki söylentilerin asılsız olduğunu anladıktan sonra 29 Mayıs'da alınan kararı uygulamak üzere, donanma  komutanlarını, vezir, beylerbeyi ve yüksek rütbeli subaylarını toplayarak kendilerine emirlerini  tebliğ etti. Ve bundan sonra da komutanlarına hücum emrini verdi.

Hamza beyin emrinde bulunan donanma, Marmara denizi kıyısında ki surlara ok  menziline kadar yaklaşacak, ok, tüfek ve top ateşiyle surlar üzerinde ki savunucular sıkıştırılacak, düşman erleriinin başka cephelere yardım için gitmelerine meydan verilmeyecek, bazı noktalarda gemiler kıyıya yanaşarak zırhlı askerleri karaya çıkaracaklar ve bunlar, merdivenler sayesinde kaleye çıkmaya çalışacaklardı. 

Zağanos paşa kuvvetleri, Haliç'in iki kıyısını bağlayan köprüden geçerek Haliç surlarına saldıracak ve bu konuda Haliç'de ki Osmanlı donanmasından yardım görecek; Karaca paşa komutasında ki Rumeli ordusu hendeği geçerek dere kenarında ki surun yıkık bölümüne yaklaşarak orada ki savunucuları etkisiz duruma getirecek ve sura çıkarak şehre girmeye çalışacaktı. 

İshak paşa ile Mahmut paşa, her biri kendi alaylarını alarak hendeği aşacaklar, üçüncü tâli kapının(sigma) yanında ki surlara çıkmaya çalışacaklar ve bu hareketlerini Kemankeşler, topçular ve tüfekcilerle himaye edeceklerdi. Saruca ve Halil paşa kuvvetleri, kendi alaylarıyla padişahın kuvvetlerinin iki yanında yer alacaklar, surun yıkılmış olduğu noktadan(Topkapı kuzeyindeki büyük gedik) Fatih'in doğrudan doğruya komuta ettiği kuvvetlerin surun üzerine çıktığını ve İtalyanların yenildiğini ve kuvvetlerin şehre girmek için yola çıktığını gördükleri anda,  kendi karşılarındaki düşman kuvvetlerini şiddetle vuracaklar ve bunların asıl hücum noktasındaki kuvvetlere yardım etmelerini önleyeceklerdi. Fatih, bundan sonra komutanlarına derhal birliklerinin yanlarına gitmelerini, maiyet subaylarına ve birliklerine emirleri tebliğ etmelerini, daha sonra da dinlenmelerini emretti. Osmanlı ordusunun saldırıya karar vermiş olduğu şehirde duyuldu. Halk şehirden kaçmaya başladı. 28 Mayıs günü, Osmanlı ordusu için genel saldırı hazırlık günüydü. Sabahtan akşamakadar surların önünde 200 merdiven, taş, mazgal yerine kullanılan içi toprak dolu fıçıları ve çuvalları yerlerinden sökmek için çengeller, merdivenlerle surlara tırmananları korumak için kalkanlar, hendekleri doldurmak için demetler ve sayısı ok hazırlandı. 

Topçu ateşi aralıksız sürdü. Ateş, Topkapı'daki Lykos vadisine inen sırt üzerindeki gedik mahallinde yoğunlaştırıldı. Gedik büyütüldü. Fatih, maiyetiyle birlikte Diplokionion'a gitti. Donanmaya saldırı şeklini emretti. Daha sonra Silahtarağa'dan dolaşarak surların önüne geldi. Haliç'den Marmara'ya kadar olan bütün cepheleri gezerek gedik yerlerini inceledi, birlikleri denetledi. 

29 Mayıs 1453 salı günü, Osmanlı birlikleri, daha önce kararlaştırılan savaş düzeni ve planlara göre saldırıya geçtiler. Taaruz ile birlikte ordunun bütün mehterhaneleri harp havası çalmaya başladı. Hücum kolları Allah Allah sedaları ile surlara saldırdılar. Asıl saldırı bölgesi, Topkapı'nın 350 metre kuzeyinde ve 71 numaralı burç ile 73 numaralı burç arasında açılan gediğe doğru yapılıyordu. Tâli kuvvetler, Topkapı güney bölgesine Silivrikapı civarına, gediğin kuzeyine saldırarak muhafızları tesbit edeceklerdi. Birinci saldırı hafif silahlı birlikler tarafından yapıldı. Bu saldırı da surun bir bölümü tahrip edilmişti. İkinci saldırı, iyi donatılmış kargı ve kalkanları olan Anadolu piyadesi tarafından yapıldı. Askerler hendeği aşarak, dış surlara yaklaştılar ve merdivenleri dayayarak surlara çıkmaya çalıştılar. Fatih Sultan Mehmet, geride bu manzarayı seyrediyor, kendiside zaman zaman cepheye yaklaşarak birlikleri teşvik ediyor, onları yeni birliklerle takviye ediyordu. Bu saldırıları topçu ateşi izledi ve açılan gedikten 300 kişilik bir kuvvet içeri girmeyi başardı. İshak ve Mahmut Paşalar'da kendi maiyetleriyle birlikte Belgrad kapısına doğru harekete geçtiler, fakat gedikten içeri girmeyi başaramadılar. 

Fatih Sultan Mehmet, bu saldırılarda Bizans  surlarını savunanların yorulduklarını fark ettiğinden son darbeyi vurmaya karar verdi. Bunun için yedek kuvvetlerle yeniçerilere saldırı emrini verdi. Padişah, birlikleri bizzat hendeğe kadar sevketti. Saldırıyı himaye edecek olan okçular ve tüfekli erat, sapancıları orada tutarak düşmanı bir atış baskısı altında bulundurmaları ve öteki birliklere de suru zapt emrini verdi. Bu atış baskısının en yüksek bir dereceye geldiği anda, 12 bin yeniçeri saldırıya başlama emrini aldı.

İmparator, bütün Bizans soyluları maiyetinde olduğu halde, Topkapı surlarında ki mücadelelerde yer alıyordu.  Bu saldırı da, Bizans'ın önde gelen bir çok soylusu yaralandı ya da öldürüldü. Hücum kollarının birisinin başında bulunan Ulubatlı Hasan adlı iri yarı ve kuvvetli bir yeniçeri, kalkanını sol eliyle başının üzerinde tutarak ve sağ elinde kılıcı olduğu halde, surun üzerine çıkmayı başardı. Otuz kadar arkadaşı da kendisiini  izledi ve bunlardan on sekizi aşağıya düşürüldü. Yara almasına rağmen Ulubatlı Hasan kalkanını siper ederek diğerlerinin de surlara çıkmasına yardım etti. Sur savunucuları az sayıda olduğundan Ulubatlı Hasan'ın tırmanması önlenemedi. Ulubatlı Hasan, büyük bir  taşın isabet etmesiyle aşağıya yuvarlandı. Askerler şarampolu açtılar. İki sur arasındaki alana girdiler ve buradaki Bizans  savunucularını püskürttüler. İmparator, yanında maiyeti olduğu halde Avar kapısına doğru gerilemek zorunda kaldı. şehrin düşmeye başladığını anlayan pek çok kimse, Haliç'de bulunan Bizans ve müttefik donanmasına yetişerek canlarını kurtarma derdine düştüler. İmparator da Osmanlıların şehre girmek  üzere olduklarını ve artık hiçbir umut kalmadığını görünce aynı yolu denedi. Bu sırada Odun kapısının savunucusu olan Theophilos adonda bir Bizans askeri, kaçarken imparatora rastlayıp osmanlıların Haliç tarafından da şehre girdiklerini haber verdi. imparator, Zeyrek tarafından Bizans askerleriyle birlikte yukarı doğru çıkmakta olan osmanlı askerlerine rastladı ve onlarla çarpışmaya başladı. Bu çatışmada yaralanıp yere düşen bir askeri gözüne kestirerek ona saldırdı. Ancak yaralı yiğit yerinden fırladı ve İmparatoru bir darbede öldürdü. 

En önde bulunan müttefiklerin bir bölümü bu kapıdan şehre girdikleri ve kapıyı kitlediklerinden dolayı, dışarda kalan Bizans'lı erler birbirlerini ezdiler ya da osmanlı askerleri tarafından öldürüldüler. Topkapı'ya doğru kaçanlar bu kapıyı da kapalı buldular ve büyük bir sıkışma sonucu öldüler. Bu arada burçlar üzerinde birbirini takiben Türk bayrakları çekilmeye başlamıştı. Yeniçeriler, şarampol siperi yanındaki ilk burcu zaptettikten sonra buraya Fatih'in bayrağını dikmişlerdi. Buradan aşağı inerek şehre girdiler. Topkapı'nın ve daha sonra surların gerisinde ilerleyen Osmanlı birliklerinin diğer kapıları açmaları üzerine Türkler bu kapıdan bir sel gibi içeriye, şehre girmeye başlamışlardı. kaçabilenler gemilere binerek uzaklaştılar, kaçamayanlar ise esir edildiler. Türklerin şehre girdiği haberi çok çabuk yayılmıştı. şehir halkı geceyi kiliselerde dua ederek geçirmişti. 

padişah, öğleye doğru bütünüyle alındığını ve artık direnmenin kalmadığını öğrendikten sonra şehre girmeye karar verdi. Padişah maiyetinde vezirleri, beylerbeyi, ulema ve ümerası olduğu halde muhteşem bir alayla hareket etti. Alayın önünde hassa sekbanlar, etrafında solaklar, sağda alay elbisesi giymiş sipahiler, solda silahtarlar yürüyordu. Bunlarla beraber yeniçeri ve diğer kapıkulu piyade ve süvarileri bulunuyordu. Fatih Sultan Mehmet kapıdan içeri girince bu zaferikendisine bahşettiğinden dolayı Allah'a şükür etti ve askerlerini de tebrik  etmeyi ihmal etmedi. şehrin büyüklüğü, güzelliği ve umumi binaların çokluğu ve azameti, padişah üzerinde çok büyük  etki yaptı. Alay, bu  tarzda şehri geçerek Ayasofya'ya geldi. Fatihmabedin kapısı önünde atdan inerek içeri girdi. Maiyetinde bulunan imamlardan birisine Ezan okumasını emretti ve kendisi de ilk namazını  kıldı. Bu suretle Ayasofya camiye çevrildi. Fatih, Ayasofya'nın mimari kıymetine zarar verilmemek  şartıyla camiye çevrilmesini ve ilk cuma namazının burada kılınmasını  emretmişti. 


(*) Fatih Sultan Mehmet, sadrazamı Çandarlı Halil paşa'yı, fetihden sonra, İstanbul kuşatması boyunca yeterli şevk göstermediği ve Bizans'a yakın davrandığı gerekcesiyle idam ettirmiştir. / istanbul gezi rehberi/ Murat belge / tarih vakfı yurt yayınları / on birinci basım 2006 sayfa: 158