Fotoğraf Dernekleri bugün artık nasıl olmalı, neler yapmalı, neleri terketmelidir?

Fotoğraf dernekleri, fotoğrafla ilgili her türlü paylaşımın (sergi, gösteri, söyleşi, gezi, eğitim, yarışma, v.b.), insanların birbirleri ile doğrudan etkileşiminin sağlandığı bir mekan ekseninde gerçekleştirildiği -sanal ortamın sağladığı avantajlar ve yoğun paylaşıma rağmen, bu ortamların sunamadığı şeyleri sunabilmeleri nedeni ile günümüzde önemini daha arttıran- sivil toplum kuruluşlarıdır (STK). Günümüzde fotoğraf derneklerinin diğer STK’lar ile mutlaka diyalog ve iş birliği içerisinde çalışmalara imza atması gerekmektedir. Kanımca STK’ ların tek başlarına bir şeyler yapmaktan ziyade ortak projelere yönelmesi en önemli açılımlardan birisidir. Mademki toplum yararına çalışma yapıyoruz, neden başka STK’ları da bu çabaya katmayalım ve birbirimizin deneyimlerinden faydalanmayalım?

Derneklere üyelik ölçütleri neler olmalıdır, nasıl belirlenmelidir, üye portföyü nasıl olmalıdır?

Üniversitede öğrencilik yıllarımda seçmeli ders olarak “Tiyatro” dersini almıştım. Kafamda oyunculuk vardı… İlk derste hocamızın verdiği mesaj hala kulaklarımdadır: “Sizler buraya bir piyeste yer almak veya oyunculuğu öğrenmek için geldiniz belki ama bu derste sizlere sadece, en az bunun kadar önemli olan, başka bir şey öğretmeye çalışacağım: tiyatro izlemeyi ve değerlendirmeyi!”

Günümüzde, özellikle de dijital olanakların da teşviki ile hızlanan bir süreçte, herhangi bir sanat dalında başarılı olamayan bazı insanların, belki de kestirmeden sanatçı statüsünü kendisine yakıştırma hevesi, hatta telaşı, bu tanımlamaya girmeyen bir kısım insanın da merakı nedeni ile, hemen bir fotoğraf makinesi edindiğini ve fotoğraf çekmeye veya üretmeye soyunduğunu görebiliyoruz. Piyasanın fotoğrafçılarla dolup taştığı bu dönemde, derneklerin dikkat etmesi gereken -her ne sebeple bu işe soyunmuş olursa olsunlar- bu insanları kazanmak ve doğru yöne yönlendirmek olduğunu düşünüyorum. Ayrıca, tiyatro dersinde, hocamızın da söylediği gibi, bu işin eleştirisini yapabilecek kişileri de kazanmak ve onların gelişimine olanak tanımak en az fotoğraf çeken veya üreten kişileri kazanmak kadar önemlidir. Bu sebeple, üye yapılacak kişinin çok iyi fotoğraf üretiyor olması ya da olmaması fazlaca önemsenmemeli diye düşünüyorum. Kişi iyi bir izleyici/yorumlayıcı olabilir ve günümüzde derneklerin ve Türk fotoğraf camiasının zenginliğini destekleyecek nitelikteki bu kişilere her zamankinden çok daha fazla ihtiyacımız vardır (Susan Sontag gibi örnekler neden yurdumda belirmesin ve çoğalmasın?). 

Kişinin bazı eksik yönlerinin dernek içerisinde zamanla gelişebileceği de göz önüne alınırsa, aşırı derecede sıkıyönetim uygulamak kanımca doğru bir yaklaşım değildir. Fakat, çok önemli ve gözetilmesi gereken konuların başında, kişinin fotoğraf konusundaki dürüstlüğü (eser çalma, el altından verme, başkasının eserlerini kopyalama, değiştirerek sunma, v.b.) ve paylaşıma-yardımlaşmaya yatkınlığı gelmelidir. 

Fotoğraf ustaları atölyelerini kendilerine ait mekanlarda mı oluşturmalıdır?

Bu, usta dediğiniz kişilerin kendi tercihidir. Çok ciddi bir bilgi/deneyim seviyesine ulaşmış, saygın bir fotoğrafçı bunu bu şekilde yapmayı tercih edebilir. Ancak, derneklerin bu tür çalışmaları kendi içlerinde gerçekleştirmesi, ilgi odağı olmaya devam etmelerini teşvik edecektir.

Çağdaş bir yaşamda/dünyada fotoğraf derneklerinin yeri nerededir?

Günümüzde her zamanki kadar ve hatta daha önemli bir yerdedir. Çünkü artık fotoğraf bir çok insan tarafından ilgi duyulan bir konu haline gelmiş ve dünyada fotoğraf paylaşımı, internet ortamında sürdürülen ve sıklıkla anıldığı şekli ile “sanal” ve “gerçek” alem olmak üzere ikiye bölünmüştür!

Bir fotoğraf derneğinin bugünkü koşullarda işlevi ve öncelikli aktiviteleri ne olmalıdır. Örnek; üniversitelerde bu kadar fotoğraf bölümü açılmışken dernekler fotoğraf eğitimi vermeli midir?

Üniversiteler resmi geçerliliği olan, diplomalı mezun verirler. Eğitmenler o alanda yetişmiş akademisyenlerdir. Derneklerdeki eğitimler daha ziyade kendini yetiştirmiş eğitmenlerce desteklenir. Derneklerin verdiği eğitim sertifikalarının resmi karşılığı yoktur (bazı özel durumlar hariç). “Üniversitede fotoğraf okuyayım” demek her önüne gelenin yapabileceği bir şey değilken, fotoğraf derneklerinde eğitim almak, gerekli ödentiyi yaptıktan sonra ve vaktiniz de uygunsa her zaman mümkündür. Dolayısı ile, 2 farklı kurum için hedef kitle farklıdır, eğitimin içeriği de... Her ikisine de ihtiyaç vardır ve günümüzde eğitim vermeyi elbette sürdüreceklerdir.

2000’li yıllarda hızla ilerlerken dernekler ne gibi etkinlikler yapmalıdır, Sempozyum yapmalı mıdır? Yarışma düzenlemeli midir? Neden? 

Fotoğraf dernekleri fotoğrafla ve toplum yararına çalışmalar yapmazsa ne işe yararlar? Şu anda ismi anıldığı anda yüzümüzde tebessüm oluşturan, kahvehaneden farksız işletilmeyen, içerisinde derneğin adına veya taşıması gereken göreve ait hiçbir iz barındırmayan bazı dernekler yok mudur (bu örneğimi fotoğraf harici bazı derneklere dayandırmaktayım, ancak fotoğraf alanında da böyle derneklerin olduğu kulağıma gelmektedir) ?

Derneklerin öncelikleri yine üyeler ve yönetim kademesindeki kişiler tarafından belirlenir. Bu nedenle öncelik konusunda bir genelleme yapmak doğru olmaz. Ancak, derneklerin sadece kendi başlarına bir şeyler yapma gayreti içerisinde olmaktan ziyade, ortak platformlarda işler yaparak, yurt dışı bağlantıları kurarak, Türk fotoğrafını dışarıda ses getirecek etkinliklerle sunmaları gerektiğini düşünüyorum (belki bu sayede Türk fotoğrafı denen olgu da gelişir).

Bundan sonrası için fotoğraf derneklerinin hedefleri neler olmalıdır?

Bence bu e-paneldeki en önemli sorulardan birisi bu. Fotoğraf dernekleri diğer fotoğraf derneklerini kendilerine rakip olarak görmekten ziyade, birbirlerinin gücünden ve birikiminden nasıl faydalanacaklarını düşünüp, buna uygun şekilde davranır ve ortak projelere imza atar, eğitmen değişimini gerçekleştirir, sergi veya gösteri değişimi gibi konularda paylaşımlarını arttırırlarsa çok daha fazla mesafe kat edebilirler. Ayrıca, diğer STK'larla da ortak projeler anlamında işbirliği içerisine girilmelidir. Yurt dışı bağlantılar kurularak dünyaya açılmak, hem ülkemizin hem de Türk fotoğrafının tanıtılması açısından çok önemlidir. Bütün bunları sağlarken de dernekler mutlaka, sıklıkla yenilenen, dernek çalışmalarının tamamının yayınlandığı kendi internet sitelerine sahip olmalıdır. Bu sayede diğer dernek üyeleri de farklı dernekler hakkında bilgiye erişebilecek ve ortak projeler veya çalışmalar konusunda daha sağlıklı bir bilgi akışı sağlanabilecektir.

Son olarak eklemek istediğim bir nokta da, internet ortamının günümüzde yaygınlaşan ve sıklaşan kullanımıyla beraber derneklerin daha da belirginleşen konumu ile ilgilidir. Bu konuya şu örnekle açılım yapmak isterim: Hafta sonu, sabah kahvaltıdan sonra bilgisayarımı açıp da karşısında saatlerce kalabildiğim, binlerce fotoğraf tarayıp, sayfalarca yazı okuyarak çok değerli bilgiler edinebildiğim, arkadaşlarımla fotoğraf üzerine yazışabildiğim, internet denen bu mucizenin nimetlerinden sonuna kadar faydalanabildiğim halde, öğlen saatlerinde bilgisayarımı kapattığımda kendimle baş başayım demektir. Her fırsatta uğradığım Mersin Fotoğraf Derneği'nde ise, dostlarım ve sıcak muhabbetleriyle -yüz yüze- olurum. Karşılıklı etkileşimde bulunur, ortak çalışmalar yaparım. Bu iki kavram birbirinden çok farklıdır ama her ikisine de ihtiyaç duyarım.

Kanımca fotoğraf dernekleri, internet ve dijital olanaklar nedeni ile fotoğrafın hızla yaygınlaştığı şu günlerde, toplum için görevlerini yerine getirmede, konumlarını daha da belirginleştirmiş ve en önemli çağa girmiş bulunmaktadırlar.

Yeter ki tüm camia da bunun farkına varmış olsun…

Baybars SAĞLAMTİMUR