Fotoğraf dünyası için fotoğraf derneklerinin yeri nerededir?

Ülkemizde fotoğraf eğitiminin okullarda verilmeye başlanmasının tarihi çok eskilere dayanmamaktadır. Bu nedenle eğitiminin herhangi bir aşamasında fotoğraf eğitimi almamış birçok yaş ve meslek grubundan insanlar fotoğrafı öğrenmek, daha iyi fotoğraf çekmek, fotoğraf tekniği ve kuramı açısından bilgilenmek için kendilerine bir yer bulmak beklentisi içindedir. İşte bu tür beklentilere cevap verebilmek için fotoğraf dernekleri kurulmuş ve kurulmaktadır. Ülkemiz fotoğraf camiasında dernekler, önce hobi olarak fotoğrafa başlamak isteyen daha sonra da fotoğraf sanatçısı adayı olmak isteyen insanları kendi bünyesinde eğitmektedir. Demokratik toplumların vazgeçilmez unsurlarından birisi de sivil toplum kuruluşlarıdır. Bu anlamda fotoğraf dernekleri de ülkemiz fotoğraf sanatının en önemli sivil toplum kuruluşlarıdır.   

Bir fotoğraf derneğinin bugünkü koşullarda işlevi ve öncelikli aktiviteleri ne olmalıdır. Örn. üniversitelerde bu kadar fotoğraf bölümü açılmışken dernekler fotoğraf eğitimi vermeli midir?

Günümüz koşullarında fotoğraf derneklerinin işlevi, fotoğrafa ilgi duyan bireyleri biraraya getirmek ve onlara kendi geleneği içerisinde eğitim vermektir. Öte yandan aynı amaç ve hedefte buluşan bu insanlara fotoğraf sanatının inceliklerini, fotoğrafı bir sanat olarak algılamalarını ve ortaya koydukları eserlerini toplumla paylaşma yollarını açabilmektir. Derneklerimizin öncelikli aktivitesi, temelde fotoğraf eğitimi almamış sanatçı adaylarına ciddi anlamda eğitim desteği ve aynı çatı altında birlikte fotoğraf paylaşımı sağlamak olmalıdır. 

Üniversitelerdeki fotoğraf bölümleri çok kısıtlı kontenjanlarla eğitim vermektedir. 70 milyon nüfusa sahip bir ülkede mevcut fotoğraf bölümleri aslında çok da fazla değildir. Üniversiteler örgün eğitim verdiklerinden asıl mesleği ve eğitimi farklı olan kişiler tarafından tercih edilememektedir. Öte yandan üniversitelerdeki fotoğraf eğitimi, derneklerdeki eğitimlerden bazı açılardan farklılık göstermektedir. Üniversitelerde fotoğraf tekniği yanında, kuramsal derslerle fotoğraf tarihi, fotoğraf yorum ve eleştirisi, fotoğraf kuramı, fotoğraf ve diğer sanat ilişkileri vb. konularda akademik eğitim verilmektedir. Bu açıdan fotoğraf dernekleri ile fotoğraf eğitimi veren üniversiteler birbirinden farklıdırlar. Bu anlamda da fotoğraf dernekleri halka yönelik fotoğraf eğitimi vermelidir.

2000'li yıllarda hızla ilerlerken dernekler ne gibi etkinlikler yapmalıdır, Sempozyum yapmalı mıdır? Yarışma düzenlemeli midir? Neden? Derneklere üyelik kriterleri ne olmalıdır?

Derneklerin öncelikli etkinlikleri, farklı yerlerdeki fotoğraf dernekleri ve sanatçılarla iletişim kurarak bilgi ve görüş paylaşımında bulunmaları olmalıdır. Aylık etkinlik programları içerisinde fotoğraf gösterileri, çeşitli konularda söyleşi ve konferanslara yer vererek bu anlamda da hizmet vermelidirler.

Sempozyum konusu akademik bir konu olduğundan derneklerin öncelikli etkinlikleri arasında yer almayabilir. Ancak bu konuda AFSAD (Ankara Fotoğraf Sanatçıları Derneği) 1978 yılından beri 6 kez fotoğraf sempozyumu düzenlemiştir. 7. Fotoğraf Sempozyumu ise Mayıs 2008'de düzenlenecektir. 30 yıllık bir geçmişe dayanan bilgi ve deneyimleriyle, zaman zaman kesintiye uğrasa da, Türkiye'deki sempozyum düzenleyen tek dernektir. Bu geleneğini devam ettirmesi Türk fotoğrafı açısından da çok önemlidir.

Derneklerin yarışma düzenlemeleri çok gerekli olmamakla birlikte asıl görevi bu konuda yarışma düzenleyecek kurum ya da kuruluşları harekete geçirmek olmalıdır. Kendi üyeleri ya da diğer dernekler arası maddi ödülü olmayan yarışma düzenlemeleri teşvik edilebilir. Bu tür teşvikler, dernek üyelerini ve fotoğrafla ilgili insanları fotoğraf üretmeye yönlendirme konusunda yardımcı olacaktır.

Derneklere üyelik kriterleri, insanları bir sivil toplum kuruluşundan uzaklaştırmayacak şekilde düzenlenmelidir. Çünkü internet ortamının yarattığı “oturduğu yerden” bilgiye ulaşma ve paylaşım sitelerinde fotoğrafları üzerine yorum ve eleştiri alabilme olanağına sahip insanları bir dernek çatısı altında buluşturmak gittikçe zorlaşmaktadır. Bu nedenle üyelik kriterleri olabildiğince (kaliteden ödün vermeden) esnek tutulmalıdır.   

Bir fotoğraf derneğine neden ihtiyaç duyulur? Neden kurulur? TFSF ve ona bağlı derneklerin işlevselliğini tatmin edici buluyor musunuz?

Aynı amaç doğrultusunda çalışma yapan insanların belirli bir mekanda bir araya gelebileceği, fotoğraf üzerine konuşup tartışabilecekleri, birlikte fotoğraf üretim ve paylaşımını yapabilecekleri bir yer olması açısından fotoğraf derneklerine ihtiyaç vardır.

TFSF, kuruluşunu yeni tamamlamış olduğundan işlevselliği ve görevi dernekler ve diğer bağımsız fotoğrafçılar tarafından henüz tam olarak özümsenememiştir. TFSF bir üst kurum olarak üzerine düşen görevi yapmaya çalışmaktadır.

Bundan sonrası için fotoğraf derneklerinin hedefleri neler olmalıdır?

Fotoğraf dernekleri öncelikle kendi içyapıları içerisindeki kısır çekişmelerden ve kaprislerden uzak durmalı, Türk fotoğrafının gelişmesi için üzerine düşen görevleri layıkıyla yapmalıdır. Derneğin bulunduğu kent yerel yönetimleri, çeşitli kamu ve özel kurum ve kuruluşlarıyla işbirliği yaparak kent kültürünün gelişmesi ve toplumsal aydınlanmaya fotoğraf sanatı yoluyla katkıda bulunup öncülük etmelidir.

Yukarıda sözü edilen kurum ve kuruluşlarla işbirliğini fotoğraf sergileri, fotoğraf yarışmaları, fotoğraf günleri gibi etkinlikler yapmak üzere geliştirmeli ve yaptığı her türlü etkinliği kayıt altına alıcı (kitap, albüm, belgesel proje vb.) yayınları mutlaka çıkartmalıdır.

Yrd.Doç.Dr.A.Beyhan ÖZDEMİR