Bugün fotoğraf yarışmalarının fotoğrafçı için anlamını açıklamak üzere, maalesef çok yaygın olan bir fotoğrafçı profilinden bahsetmek gerekiyor.  Bu fotoğrafçı tipi,  yarışma için fotoğraf üretip, fotoğraf camiasında kabul görmenin yöntemi olarak mümkün olduğunca çok sayıda fotoğraf yarışmasında ödül alıp isminden bahsedilmesini müthiş önemsiyor; bu uğurda fotoğrafın etiği üzerine kafa yormak, hatta bizatihi yarışma kuralları “başarı”ya giden yolda onlarca pek de önemsenmiyor.  Ülkemizde “fotoğraf sanatı” adına yapılan çoğu değerlendirmeler bu fotoğrafçı profilinin hakim olduğu ve sanatsal açıdan son derece dar ve demode bir mecrada yürüyor ve “iyi” fotoğrafın ölçütünü de maalesef bu çevre belirliyor. Fotoğraf dünyamızda yarışma için fotoğraf üretimi başat olunca, yarışmalık fotoğrafa yüz vermeyen ve kendi halinde bağımsız işler yapmaya çalışan fotoğrafçılara kendilerini gösterecek pek bir olanak kalmıyor.

Yarışma fotoğrafçılığının pek muteber olmasında; bir uluslararası amatör fotoğrafçılar örgütlenmesi olan FIAP’a ülkemizde yıllar yılı gereğinden fazla önem atfedilmesinin,  sanatsal ve kültürel arka planı boş bir zanaatkârlığın “fotoğraf sanatçılığı” olarak hoyratça tanımlanmasının, fotoğrafta yetkinliğin çok sayıda yarışmaya katılıp, ödüllü, unvanlı sanatçı olmaktan geçiyor görülmesinin, çoğu zaman hiçbir sanatsal karakteri olmayan folklorik taşra “kültür” festivallerine kolay program doldurmak için eklenmiş fotoğraf yarışmalarında ödül almanın çok önemsenmesi ve önemsetilmesinin de olumsuz etkileri vardır.

Fotoğraf yarışmaları, sadece ve sadece fotoğrafa yeni başlayanlar için çalışmaya teşvik edici olarak olumlu değerlendirilebilir.  Yarışmalar, fotoğrafı bir sanatsal bir ifade biçimi olarak ele alma niyetinde olan ciddi biri için asla sanatsal yetkinliğe ulaşmış olmanın, ölçüsü sayılmamalı, “ben artık oldum” vehmine kapılmaya kapı aralamamalıdır.

Yine de fotoğrafın ülkemizde bir “sanat” olarak algılanmasında fotoğraf yarışmalarının bundan 25-30 yıl önce belki nispeten olumlu bir etkisinin olduğundan ve sorunuzda belirtilen fotoğraf sanatı ve fotoğrafın yaygınlaştırılması, sevdirilmesi, üretimin arttırılması gibi işlevleri olumlu olarak yerine getirdiğinden bahsedilebilir.

Fotoğraf yarışmalarında kalite deyince önce düzenleyici organizasyonun fotoğrafa bakışının ciddiyetinden başlayarak, yarışma kurallarının ciddiyetine, yani gerek teknik, gerek biçim ve içerik açısından fotoğrafın çağdaş yorumuna imkân veren ve muhafazakâr olmayan bir şartname ile jüri heyetinin oluşumu gibi hususlara azami özenin gösterilmesi anlaşılmalıdır.  

Dijital yarışmalar, online yarışmalar ayırt edilmeksizin pekala mümkündür ve olmalıdır da. Bugün hala 20-30 yıl öncesinin sunum tekniklerine, çerçevesine ve konseptine saplanıp kalmış eski yarışmaların da artık itibar yitirmeden kendilerini yenileme vaktinin geldiğine inanıyorum.

Burada sanal fotoğraf paylaşım siteleri için bir olumsuz gözlemimi aktarmak isterim; bu ortamlar fotoğraf beğenisi ve kültürü pek gelişkin olmayan çok sayıda ortalama fotoğraf yükleyicileri marifetiyle kendi yıldızlarını yaratıyor ve sonra da hiçbir olumsuz eleştiri kabullenemeyen şöhretler ve onların üzerine toz kondurmayan taraftar koroları ortaya çıkıyor. Bu çevreler için bir fotoğrafçının “ödül kazanmış biri” olması suçlandığı bir adli vakada bile neredeyse temiz kâğıdı yerine geçiyor. 

Artık yarışmalara “inkjet baskı”ların, istenmemesinin, “dijital” ve “dijital olmayan” gibi ayrı kategorilerde yarışma düzenlenmesinin anlamlı ve doğru olmadığını düşünüyorum.  Yakın geçmişte yaşanan bazı örnekler de göstermiştir ki, kimi zamane yarışmacısının hırsı ve meşrebi bu türden kısıtlamaları zaten reddediyor ve düzenleyiciler ile jürinin bir de nafile hafiyelik yapması gerekiyor!

 Ülkemizde fotoğraf yarışmaları yapıldığı gerçeğinden hareketle TFSF’nin bu yarışmalara bir çeki düzen getirme çabası ilk bakışta gerekli gibi görünse de değerli Federasyonumuzun neredeyse bütün enerjisini bu yarışmaların peşinde kullanması beni üzüyor.

Ülkemizdeki fotoğraf yarışmalarında görev alan jüri üyelerinin genellikle aynı isimlerden oluştuğunu, yarışmacıların da bu isimlerin beğenilerine yönelik fotoğraf üretmelerinin de ülke fotoğrafındaki yaratıcılığı kısıtladığını, yeni yaklaşımların, tekniklerin ve tarzların kabul görmesini zorlaştırdığını düşünüyorum. Bugüne dair bir gözlemim olmamakla beraber, şöhretli jüri üyelerinin, çoğu yarışmada dönüşümlü! olarak jüri üyesi ve yarışmacı olmalarının bazı soru işaretleri yarattığı da camiamızın malumudur.

Proje ya da portföy yarışmalarının, tek bir fotoğrafın değerlendirildiği yarışmalara göre daha adil ve fotoğrafik olarak anlamlı olduğu söylenebilir.

A.Gökhan DEMİRER