FOTOĞRAF DERNEKLERİ

Fotoğraf, yakın çağın en önemli ve en etkili iletişim araçlarındandır. Bulunuşundan bu yana belgelendirmeden bilime, iletişimden eğitime kadar yaşamın her alanında kullanılan fotoğraf insanlığın sosyal ve kültürel gelişimine büyük katkıda bulunmuş, kolay üretilebilir ve tüketilebilir olmasıyla hızla yaygınlaşmıştır.  

Önceleri sadece teknolojik bir araç olarak görülen fotoğraf, toplumsal ve kültürel işlevinin yanı sıra estetik yaklaşımlarla yeni bir sanat dalı olarak kabul görmüştür. Temelinde bir teknikten ibaret olan fotoğrafı sanatsal yaratım süreci için bir araç haline getiren, fotoğrafçının niyeti, bilgi ve becerisi, kültürel ve sosyal donanımıdır. Fotoğrafta teknoloji ne kadar değişse de fotoğrafın temel kuralları değişmez, fotoğrafçı işin temelini bilmek zorundadır. Bu anlamda fotoğraf eğitimlerinin verildiği fotoğraf derneklerine ve eğitim kurumlarına önemli sorumluluklar düşmektedir. 

DERNEKLEŞME SÜRECİ

Dünyada yaklaşık 170 yıllık bir geçmişe sahip olan fotoğrafın gelişmesi, ülkemizde de benzer bir süreç göstermesine karşın dernekleşme konusunda aynı gelişmeyi göstermemiştir. Dünyada ve Avrupa’da fotoğraf dernekleri yüzyıldan fazla zamandır fotoğrafın gelişimi ve yayınlaşması amacına hizmet ederken, ülkemizde bu hizmet uzun yıllar halkevleri tarafından giderilmiştir. 

Türkiye’de ilk dernek çalışması 1950’li yıllara dayanır iken, dünya fotoğrafı bu tarihte federasyonuna kavuşmuş,  FIAP ( Federation Internationale de I’Art Photographie – The International Federation of Photographic Art ) Uluslararası Fotoğraf Sanatı Federasyonu 1946 Yılında Dr. M. Van De WIJER (Belçika) tarafından kurulmuştur. 1950 yılında Şinasi Barutçu önderliğinde Ankara’da kurulan ilk fotoğraf derneği TAFK (Türkiye Amatör Fotoğraf Kulübü), 1958 yılında federasyona üye olarak ülkedeki fotoğraf alanındaki gelişimin ilklerini oluşturmuştur. Daha sonra 1962 yılında kurulan IFSAK (İstanbul Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği), 1977 yılında kurulan AFSAD (Ankara Fotoğraf Sanatçıları Derneği), 1979 tarihinde kurulan AFAD (Adana Fotoğraf Amatörleri Derneği) diğer öncü derneklerdir. 

Fotoğrafın hayatımızın her alanına girmesi ve bu alandaki teknolojik gelişmeler Anadolu’daki dernek sayısının hızla artmasını sağlamış, bugün Türkiye’de fotoğraf alanında hizmet veren dernek sayısını 46’ya ulaştırmıştır. 

1980’li yıllardan itibaren devam eden federasyon oluşturma çalışmaları 30 Mayıs 2003 tarihinde sonuçlanarak “Türkiye Fotoğraf Sanatı Federasyonu” kurulmuş, ülkemiz böylece ilk kez bir sanat dalında federasyona kavuşmuştur. Kuruluş amacı temelinde “Türkiye’de fotoğraf sanatının gelişmesi ve güçlenmesi için yapılacak çalışmalara öncülük etmek, Uluslararası ortamlarda Türkiye’yi başarı ile temsil etmek” olan federasyona bugün üye dernek sayısı 26’dır. Dernekler arası iletişimi güçlendirerek ortak vizyon belirlenmesi açısından son derece olumlu gelişme olan Federasyonun kurulması ülke fotoğrafının gelişime yeni ivme kazandırmıştır. 

MİSYON

Dünyada fotoğraf gündemini akademik kurumlar, devlet kurum ve kuruluşları, müzeler, yayın evleri, sanat galerileri belirlerken, Türkiye’de bu misyonun büyük bölümünü fotoğraf dernekleri üstlenmiş durumdadır.

Kuruluş amaçlarında “Fotoğrafın gelişmesini, yaygınlaşmasını sağlamak, bu amaçla eğitimler vermek, fotoğraf sanatına ve sanatçısına duyulan saygınlığı arttırmak, Türk fotoğrafının ve fotoğrafçılarının yurtiçinde ve yurtdışında tanınmasını sağlamak, fotoğraf çalışanları arasında yakınlaşma ve dayanışma oluşturmak, fotoğraf alanındaki gelişmeleri takip etmek, kuramsal ve teknik gelişmelerin izlenebileceği platformlar oluşturmak, fotoğraf sanatı aracılığı ile diğer kurum ve kuruluşlarla bağ kurmak” gibi ortak ifadeler bulunan fotoğraf dernekleri, amaçlarına ulaşmak için büyük gayret göstermektedirler.

Dernekler, kuruluş amacına uygun olarak,

• Ulusal ve uluslararası platformlarda sergi ve gösteriler düzenler,
• Teorik ve uygulamalı fotoğraf seminerleri düzenler, çalışma atölyeleri oluşturur,
• Fotoğraf ve diğer kültür ve sanat alanlarında, kurum içinde ve dışında, toplantı, açık oturum, konferans, seminer, sempozyum, fotoğraf günleri gibi etkinlikler düzenler,
• Nitelikli fotoğraf üretimini ödüllendirerek özendirmek amacıyla yarışmalar düzenler,  
• Etkinlikleri uluslararası platformlara taşıyarak, Türk fotoğraf sanatının ve fotoğrafçısının adının duyulmasını sağlar.
• Fotoğraf ve diğer kültür ve sanat alanlarında araştırma ve projeler yapar, yayın çıkartır,
• Fotoğraf sanatçıların çalışmalarını yürüteceği ortam sunar, çalışmalarını sergileme, sunma ortamı yaratır,
• Üyelerin sosyal etkinliklerde bulunabilmesi için yemek, gezi gibi çeşitli etkinlik ve organizasyonlar yapar,
• Faaliyet alanı kültür ve sosyal alanlardan biri olan üniversite, dernek, sivil toplum örgütü ve diğer kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapar, ortak projeler yürütür.
• Ülkemizin kültürel varlıklarını korunması ve tanıtılmasına katkı sağlayacak projeler yapar, ülke belleğine sanatsal ve belgesel görsel materyal kazandırır.  
• Sosyal, kültürel ve bilimsel tarihimize ışık tutacak şekilde araştırma ve arşivleme gibi çalışmalar yapar. Bu tür çalışmalar yapan kişi ve kurumlarla işbirliğine gider.

NASIL ÜYE OLUNUR?

Fotoğraf dernekleri üyelik için başvurularda “fotoğrafın tekniğini bilmek ve fotoğraf üretmek” temel koşulunu gözetmektedir. Fotoğraf alanında kuramsal ve düşünsel çalışmalar yapmak, basılı ve dijital ortamda yayın yapmak aday üyelerde aranan diğer özelliklerdir.

Aday üye 18 yaşını doldurmuş ve medeni haklardan yararlanma hakkına sahip olmalıdır.

Bu özelliklere sahip olan kişiler derneğe üye olmak için fotoğraf geçmişini anlattıkları bir dilekçe ile başvuruda bulunurlar. Bazı farklılıklar görülmekle birlikte, derneklerin tümü başvuruda bulunan adaylardan fotoğraf çalışmalarından oluşan (fotoğraf çalışmaları baskısı, fotoğraf gösterisi, varsa yayınları, kitapları vb.) bir proje dosyası getirmelerini talep eder. Değerlendirme, dernek yönetim kurulu veya varsa değerlendirme kurulu tarafından yapılır, sonucu belirli bir sürede başvuru sahibine bildirilir.

Eğer aday üye teknik olarak yeterli görülmez ise, dernek içerisindeki eğitim seminerleri, çalışma atölyeleri veya dernek içi çalışmalarına katılması istenerek gösterdiği performansa göre yeniden değerlendirme yapılır.  

VİZYON

Bir taraftan gönüllülük ilkesinden hareketle büyük özveri ile çalışmalarını sürdüren dernekler öncelikle hayatta kalma çabası verirken, diğer taraftan tüzüklerinde yazılı olan bu etkinlikleri gerçekleştirmeye çalışmaktadırlar.

Fotoğraf dernekleri geleneksel amaçlarını, fotoğraf alanındaki yeni yönelimler ve teknolojik değişimlere göre geliştirmeli, buna göre çalışmalarını aşağıdaki vizyon çerçevesinde sürdürmelidirler:

• Örgütsel ve yönetsel anlamda standardizasyon, çalışmalarda süreklilik sağlanmalıdır.
• Üyelerin sorumluluk alma ve sürdürme bilinci geliştirilmeli, katılımcı üyelere beceri ve yönelimleri doğrultusunda görev ve sorumluluk verilmelidir.
• Türk fotoğrafının özgün bir yapıya kavuşabilmesini sağlamak üzere çalışmalar yapılmalıdır.
• Fotoğrafa biçimselin yanı sıra düşünsel anlamlar kazandırmak üzere, temel sanat eğitim seminerleri de düzenlenmelidir.
• Derneğe, kamu yararına dernek statüsü kazandırılmalıdır.
• Dernekler arası iletişimi güçlendirmek, ortak bir vizyon çerçevesinde ulusal ve uluslar arası platformlarda temsil edilmek üzere federasyona üye olunmalıdır.
• Üyelerin telif ile ilgili sorunlarına hukuksal destek verecek bilgi ve insan kaynağına sahip olmalı, ilgili meslek birliklerine üye olunmalıdır. 
• Üye kaydında, sayısal çoğunluğu sağlamak amaç olmaktan çıkarılmalı, üyenin niteliği, bilgi ve becerisi ile fotoğraf sanatına katkısı etkin olmalıdır.
• Derneklerin en önemli gelir aracı olan eğitim faaliyetlerinde kalite ve çeşitliliğe önem vermeli, eğitim yöntemlerinde teknolojik olanaklardan faydalanabilmeli, dernek olanaklarının elvermediği teknik donanım gerektiren eğitim seminerleri için, ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılmalıdır.
• Temel eğitim seminerine katılanların gelişimlerini ve fotoğrafla ilişkilerindeki sürekliliği sağlayarak gelişimlerine katkıda bulunmak üzere, katılımcının ilgi ve becerisine göre çalışma atölyeleri düzenlemelidir.
• Eğitimde kalite ve sürekliliği sağlamak üzere öncelikle eğitici eğitimi düzenlemeli, güncel eğitim dokümanları oluşturmalıdır.
• Ülkenin, Türk fotoğrafı ve fotoğrafçısının yurtdışında tanıtımına katkı sağlayacak projelere ağırlık vermeli, fotoğrafla ilgili yabancı kuruluşlarla etkinlik alışverişinde bulunmalıdır.
• Dernekler düzenledikleri saydam günleri, fotoğraf günleri gibi ülke gündeminde ses getirecek önemli etkinliklerde program seçiminde hassasiyet göstermeli, sunulacak eserlerde sanatsal niteliğe önem vermelidir. Ağır bir bütçeye sahip bu etkinlerde kaliteden ödün vermemek için ilgili kurum ve kuruluşların desteğini almalı, gerekiyorsa diğer derneklerle işbirliğine gitmelidir.
• Fotoğrafın yazılı ve görsel basında yer alarak ülke gündemine getirilmesi için basın yayın kuruluşları ile işbirliğine gitmelidir.
• Yeni iletişim olanaklarından faydalanarak her türlü faaliyetini malı, geniş kitlelere hızlı bir şekilde ulaştırmak üzere, güncelleştirmesine özen gösterilen bir web siteye sahip olmalı, e-posta kullanmalı, bütün üye ve fotoğraf ilgililerinin kullanabileceği e-posta gurubu kullanmalıdır.

Gülcan ACAR